7 ) در اختلاع از خداع خدّاع 8 ) در تقرب با نيكى و نيكان و نفرت از بدى و بدان 9 ) در عبرت از بىاعتبارى زمان و تنبيه به حال اخوان 10 ) در احوال و اهوال موت و استعداد آن قبل حلول الاجل و الفوت 11 ) در تحبب به اولى و تجنب از غير اولى 12 ) بيان سوداى عشق در سويداى دل « 1 » : نام اين گونه كتابهاى صوفيان را بسبب اشتمال بر مطلبهاى اخلاقى در ذيل عنوان اخلاق نيز مىتوان آورد .
بدايع الدهور از آثار منثور ميرزا عبد القادر بيدل كه آن را بشيوهء گلستان و بهارستان با حكايات درآميخته است .
از ميان مؤلفان تصوف و عرفان اين دوره ذكر مشروحترى از دو تن درينجا بايسته است يكى خواجه محمد دهدار شيرازى ( م 1016 ه ) و ديگر شاهزاده محمد داراشكوه ( م 1069 ه ) كه هردو تأليفات متعدد و مهمى در تصوف و عرفان و ترجمهء حال بزرگان طريقت دارند ، ولى پيش ازين بهر دو تن و بعضى از اثرهايشان در همين جلد اشاره كردهام و اگر فرصتى دست دهد باز هم دربارهء آن دو سخن خواهم گفت .
همهء اثرهايى كه دربارهء تصوف و عرفان در عهد مورد مطالعهء ما فراهم آمده بشيوهء اثرهاى عرفانى و صوفيانهء پارسى نثرى ساده و روان دارد و در تحرير آنها ببيان مقصود اكتفا شده است .
* * *
اثرهاى مذهبى
در عهد صفوى بانگيزههايى كه پيش ازين بدانها اشاره كردهام ، تأليف كتابهايى به فارسى در رشتههاى مختلف علوم دينى رواج يافت به نحوى كه ازين راه مجموعهيى بسيار بزرگ بوجود آمد . اين اثرها عادة و غالبا با نثرى ساده و بشيوهء خاصى كه بترجمه از
هامش
( 1 ) - ايضا س 1200 .