تفسيرهاى ديگر ، بجز مطلبهاى عادى و جارى ، جستارهايى را دربارهء « احكام قرآن » يا « مشكلات قرآن » و مانندگان آنها دربردارند و بيشتر همراه با حديثها و خبرها دربارهء منقبتها و فضيلتهاى اهل بيت و ايراد برهانهايى در اثبات مذهب تشيع دوازده امامى يا ذكر دليلهايى در ابطال مذهب مخالفان آنست ، چنان كه در تفسيرهاى ملا فتح الله كاشانى مىبينيم .
پيش ازين به چند تفسير معتبر فارسى كه در عهد صفويان تأليف شده است اشاره كردهام « 1 » و درينجا از ميان كتابهاى ديگر لطائف غيبى و عواطف لاريبى را مذكور مىدارم . مؤلف اين كتاب احمد بن زين العابدين جبل عاملى از شاگردان ميرداماد و شيخ بهائى است و در يكى از سالهاى ميان 1054 - 1060 وفات يافت . كتاب لطائف غيبى كه بسال 1044 تأليف و بشاه صفى تقديم شده است بشيوهء متكلمان فراهم آمده يعنى آيههايى كه محلّ استناد دربارهء ذات واجب و صفات او ، نبوّت ، معاد و همانند آنهاست ، تأويل و از هريك در ذيل « لطيفه » يى ياد شده است . اين احمد بن زين العابدين كتابهاى ديگر كلامى نيز دارد مانند حظيرة الانس كه شرحى است بر حاشيهء جديد تجريد الكلام خواجه نصير از شمس الدين محمد خفرى ، و نيز كتابهايى كه در رد نصرانيت نوشته « 2 » .
خواجه محمد بن محمود دهدار كه پيش ازين « 3 » دربارهء چند اثر عرفانى او سخن رفته است ، در سال 1013 ه رسالهيى در تفسير عرفانى و حكمى دو سورهء « الضحى » و « الانشراح » به فارسى نوشته است . اين رساله اصلا در ذكر مقامهاى عرفانى پيامبر تهيه شده است و چون مؤلف مىپنداشت كه دو سورهء ياد شده در حق پيامبر نازل شده آن را بشيوهء عارفان گزارش كرده است .
تفسير ديگر بحر المواج است تأليف بهاء الدين محمد اصفهانى مشهور به
هامش
( 1 ) - همين جلد ص 252 .
( 2 ) - دربارهء او بنگريد بالذريعه ج 1 ص 159 و 237 و بفهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 1 ص 189 .
( 3 ) - همين جلد ص 225 - 227 .