و غزل از استادان معروف گذشته و معاصر براى جواب گفتن انتخاب نكرده يا با ياران در طرح غزل و قطعهيى براى استقبال شركت ننموده باشد « 1 » .
18 ) در همان حال كه شاعران عهد صفوى نو جوييهايى در شعر داشتند بعضى از آنان در پيروى از شيوههاى قديم خاصّه طريقهء قصيدهگويان طبع آزمايى مى كردند مانند عارف ايگى ( م 1035 ه ) و اظهرى شيرازى و بعضى ديگر مثل شاپور تهرانى ، ظهورى ، نظيرى ، غزالى مشهدى در قصيده و تركيب و ترجيع دنبالهء كار شاعران سدهء هشتم و آغاز سدهء نهم را رها نكردند و مانند همانان از التزامها و تجديد مطلعها و انتخاب رديفهاى دشوار در قصيدههاى طولانى خوددارى نداشتند .
غزالى مشهدى ( م 980 ه ) در مقدمهء ديوان خود شرحى دربارهء التزام آورده و از چندگونهء آن سخن گفته و يكى از التزامهاى دشوار آن را دانسته است كه بناى قصيده بر سه قافيه باشد بىهيچ جدايى و انفصال قافيهها از يكديگر ، و اينكه حرفهايى كه ميان قافيههاست داراى اجزاء متساوى باشد چنان كه در سه بيت زيرين مىبينيد :
باز برشد بر سما ماه جهان آراى عيد * جلوهگر شد در هوا رَخشِ زمان پيماى عيد
عيد گويا پادشاه عشرت آمد كز هلال * مىكشد كلك قضا بر آسمان طغراى عيد
گوشهء ابرو نمود از طاق گردون ماه نو * تافتد ايّام را اندر ميان غوغاى عيد
چنين التزام دشوارى در قصيده يادآور التزامهايى ازين قبيل در قصيدهگويى از سدهء ششم هجرى ببعد است ، و نشان مىدهد كه پرداختن شاعران بغزل و بلطافتهاى ذوقى در شعر مانع آزمايش طبع در راه تصنّع و تكلف نبود ، بويژه كه ازينگونه التزامها در قصيدههاى آن عهد باز هم مىتوان يافت ، و از همين گونه تكلّفهاست اصرار قصيدهگويان آن عهد در داشتن قصيدههاى طولانى مردّف با تجديد مطلعهايى كه گاه بهفت و هشت بار مىرسد « 2 » و از جملهء همين تكلّفهاست التزام واژههاى دشوار
هامش
( 1 ) - همين جلد ، ص 517 - 518 .
( 2 ) - غزالى مشهدى در قصيدهيى بمطلع ذيل :