شعراى زمان ما مثل آقا رضا اميدى « 1 » كه مخاطب بقزلباش بود و جمعى ديگر نازك مهملىهاى طرز زلالى و اسير را علاوهء طرز ميرنجات نموده كوس مزخرفات بر بام فضيحت مىنوازند . »
17 ) اگرچه انديشهء نوآورى در عهد صفوى تقريبا ميان همهء شاعران رواج داشت ، امّا در همان حال توجه خاص به تتبع و تقليد اثرهاى معروف گذشتگان هم همچنان بقوّت سابق برقرار بود و استادانى چون خاقانى و انورى و ظهير و كمال الدين اسمعيل در قصيده ، و غزلگويانى از سعدى تا فغانى ، و حماسه سرايانى از فردوسى تا هاتفى ، و داستانسرايانى چون نظامى و خسرو دهلوى و جامى در اين نهضت « نظيره گويى » و « استقبال » يا « تتبع » و « جوابگويى » محلّ توجّه و عنايت گويندگان بودند .
بعضى از شاعران كه مىتوانستند قصيده و غزل و مثنوى بسازند بهمهء اين استادان نظر داشته و به قدر وسع و امكان از هريك اثرهايى را براى جواب گفتن برمىگزيدهاند ، و بعضى ديگر كه تواناييشان منحصر بيكى ازين نوعهاى اصلى شعر بود باقتفا از دستهء معين مناسبى اكتفا مىنمودند .
گاه تمام سرودههاى يك شاعر براى جواب گفتن برگزيده مىشد يعنى مثلا تمام خمسهء نظامى را تقليد مىكردند « 2 » ، و يا ديوان حافظ شيرازى را براى طبع - آزمايى برمىگزيدند چنان كه زمانى يزدى ( م 1021 ه ) و ميرك نقّاش ( م 1061 ه ) همهء آن ديوان را جواب گفتند و ميرزا قوام الدين قزوينى متخلص به « جعفر » و ملقب به « آصفخان » تمام ديوان شرف جهان قزوينى را غزل بغزل تتبع نمود « 3 » ، و ضميرى اصفهانى ( م 973 ه ) به نحوى كه در شرح حالش خواهيد ديد ديوان چندين شاعر مثل سعدى و حافظ و بابافغانى و جامى و بنايى و جز آنان را جواب گفت و از ديگر شاعران عهد كمتر كسى را مىتوان يافت كه درين راه قدمى برنداشته و چند قصيده
هامش
( 1 ) - دربارهء او و مير نجات و ديگر شاعرانى كه واله نام برده است به همين جلد ذيل احوال شاعران رجوع كنيد .
( 2 ) - هنگام تحقيق در انواع شعر ، در همين فصل ازين مقوله سخن خواهد رفت .
( 3 ) - تذكرهء ميخانه ، ص 155 .