مؤلف تذكرهء عرفات عاشقين ، اوحدى بليانى در شانزده سالگى خود ( - 989 ه ) در اين اجتماع راه يافت و شعر خود را بر حاضران عرضه كرد ليكن بعلّت حداثت سن دعوى او را نپذيرفتند و شعر را از او ندانستند . پس عرفى از باب امتحان اوحدى غزلى را از ديوان امير خسرو دهلوى طرح كرد و او آن را در همان مجلس جواب گفت و روزهاى بعد كه غزلهاى بابافغانى در همان محفل طرح مى شد ، اوحدى نيز در استقبال و جوابگويى شركت مىنمود « 1 » .
از جايهايى كه اين گونه محفلهاى انس شاعران در آن بسيار تشكيل مىشد قهوهخانه بود . در عهد صفوى قهوهخانهاى بسيار در شهرهايى چون اصفهان و شيراز داير بود . چنين محلّ وقتگذرانى و استراحت نخستين بار در سدهء نهم هجرى ( قرن پانزدهم ميلادى ) در عربستان داير شد ، و آن پس از بردن قهوه از حبشه بدانجا بود . مردم درين محلّ گردمىآمدند و قهوه مىنوشيدند و ببعضى سرگرميها مثل بازى شطرنج و رقص و سماع و امثال اين كارها مىپرداختند . احداث اين گونه جايها به زودى در خاك عثمانى و مصر باب شد و از آنجاها در سدهء دهم ( سدهء شانزدهم ميلادى ) بايران و باروپا سرايت نمود « 2 » .
قهوهخانهاى اصفهان از عهد شاه عباس تا پايان دوران صفوى متعدّد و محلّ اجتماع طبقات مختلف بود ، شاه عباس شخصا در بعضى از آنها حضور مىيافت و با حاضران بگفتوگو و مطايبه مىپرداخت چنان كه دربارهء شكوهى يزدى و الهى همدانى ديدهايم « 3 » و باز هم بجاى خود خواهيم ديد . درين قهوهخانها غالبا شاعران بديدن يگديگر مىرفته و باهم دربارهء شعر سخن مىگفته و غزلهاى خود را عرضه مىنموده و يا بطرح غزلهايى از استادان براى جواب گفتن مىپرداختهاند .
روزى زلالى خوانسارى كه ترجمهء حالش را خواهيم آورد ، بقهوهخانه رفت در
هامش
( 1 ) - سرگذشت طرحى شيرازى مستخرج از عرفات العاشقين اوحدى بليانى ، در تاريخ تذكرههاى فارسى ، احمد گلچين معانى ، ج 2 ، تهران 1350 ، ص 21 - 22 .
( 2 ) - براى كسب اطلاع بيشتر درين باب بنگريد بآنسيكلوپدى لاروس (Larousse( 3 ) - و نيز رجوع شود بتذكرهء نصرآبادى ص 239 و 255 .