شاهجهانآبادى ( م 1117 ه ) كه خود از شاعران مشهور هند است ، بتربيت شاگردان پارسىخوان اشتغال داشت « 1 » ؛ و مير غلامعلى آزادبلگرامى ( م 1200 ه ) مؤلّف و شاعر نامبردار نيز بتربيت شاگردانى ازين قبيل سرگرم بود « 2 » ؛ و ازينگونه نمونها ، اگر بخواهم درينجا ياد كنم ، بسيار و بسيارند ، و پرورش يافتگان اين قبيل استادان و يا سخنوران ايرانى كه بهند مىرفته و در آنجا مىمانده و واسطهء انتقال فرهنگ ايرانى بهند مىگرديدهاند ، بنوبهء خود شاعرى و نويسندگى آغاز مىكرده و وسيلهء ظهور پارسىگويانى ديگر در نسلهاى بعد از خود مىگرديدهاند و ازينروى مىبينيم كه شاعران پارسىگوى صاحب ديوان يا مؤلفان و منشيان و نويسندگان صاحب اثر در عهد مورد مطالعهء ما در هند بسيارند كه معدودى از آنان اصل و منشاء ايرانى دارند و باقى همگى از هندوان مسلمان شده يا بازمانده در كيش هندويى هستند .
ازين پارسىگويان مشهور هند گروهى را در شمار شاعران و مؤلفان اين عهد نام خواهم برد مانند فيضى فياضى ، ابو الفضل علّامى ، هاشمى دهلوى ، مظهر اكبر - آبادى ، ناصر على سرهندى ( سهرندى ) ، گرامى كشميرى ، بيدل عظيمآبادى ، فقير دهلوى . . . و پيداست كه اين چند تن را بسبب شهرت بسيارشان از ميان ديگران برگزيدهام و گرنه با مراجعهيى مختصر و گذرا بتذكرههاى مرقوم در هند بنام گروهى بزرگ از آنان باز مىخوريم كه ذكر حال و نقل نمونهايى از اثرشان درين كتاب بواقع دشوارست و براستى مىتوان از فهرست نام و حال و اثر شاعرانى از كشمير و سند و لاهور و دهلى و ديگر جايهاى هند كتابهاى مشروح ترتيب داد چنان كه دربارهء بعضى از آنها چنين كارى شده است ، با اين حال ذكر نام بعضى از آن بزرگان در پايان اين گفتار خالى از فايدهيى نيست ، مانند : شاه فضل اللّه جمالى دهلوى ( م 942 ه ) ؛ ملا شاه لاهورى ( م 1072 ه ) ؛ چندربهان برهمن اكبرآبادى ( م 1073 ) ؛ شيداى فتحپورى ( م 1080 ه ) ؛ ميرزا جلال الدين سيادت لاهورى ( م 1100 ه ) ؛ بينش كشميرى م 1100 ه ) ؛ اعجاز شاهجهانآبادى ( م 1117 ه ) ؛ محمد افضل سرخوش ( م 1117 ه ) ؛ بهوپت راى -
هامش
( 1 ) - نتايج الافكار ، ص 56 .
( 2 ) - ايضا ، ص 83 .