پا بِرهَنه از كفشِ بمنّت بهتر * چون نيست وفا ، ترك محبّت بهتر
در مذهب من زود بدوزخ رفتن * بسيار ز انتظار جنّت بهتر
*
برچيده دلم بساط ايمانى را * كج باختهام نرد خدادانى را
ابروى بتى قبلهنما ساختهام * بر طاق نهادهام مسلمانى را
اگر بخواهم بهمينگونه دربارهء همهء اميران و بزرگان درگاه گوركانيان هند كه بيشتر ايرانى يا ايرانىنژاد بوده و بشعر و شاعران پارسى دلنمودگيها مىنمودهاند ، سخن گويم كار بسيار به درازا خواهد كشيد . مراجعه بكتاب پرارزش مآثر الامراء مير عبد الرزاق خوافى كافيست كه ما را با فهرست درازى از نامهاى اين گونه بزرگان آشنا سازد . اينان به همان ميزان در نشر پارسى و رسمى كردن آن در سرزمين هند مؤثر بودند كه پادشاهان گوركانى ، جانشينان ظهير الدين بابر ، درين راه اثر داشتند . يادشان بخير و نامشان جاويد باد .
هندوان پارسىگوى
بازتاب اين همه نيكوداشت و دلنمودگى به زبان و ادب پارسى آن شد كه زبان ما در عهد گوركانيان هند بيشتر از روزگاران گذشته رواج يابد و در ميان ردههاى گوناگون از مردم آن سرزمين رسوخ نمايد .
در بسيارى از شهرها و ناحيتها و مركزهاى بزرگ سياسى و اقتصادى هند مانند سند و كشمير و لاهور و دهلى و اگره و سرزمين دكن كسانى بودند كه از راه آموزش پارسى روزگار مىگذراندند و شاگردان بسيار زيردست خود داشتند كه از ميانشان شاعرانى ظهور مىنمودند . مثلا شيخ محسن فانى كشميرى ( م 1081 ه ) از پارسى - شناسان و پارسىگويان مشهور هند ، خود شاگرد ملا يعقوب صرفى كشميرى و از پيروان شيخ محب اللّه الهآبادى بود و در كشمير « اوقات گرامى پيوسته بشغل درس و تدريس معمور مىداشت و از علقهء تدريس او اكثرى از اهل كمال مثل ملا محمّد طاهر غنى و حاجى اسلم سالم علم شهرت برافراشتند » « 1 » و ممتاز محمّد سعيد اعجار -
هامش
( 1 ) - نتايج الافكار ، بمبئى 1336 ، ص 542 .