مطالعه مىكنيم امتداد يافت .
تغيير زبان آذرى
اما تأثير زبان تركى در پارسى و در لهجههاى محلى به همين حدّ باقى نماند ، بلكه تمادى غلبهء تركان بر ايران اندكاندك كار را بتغيير زبان در برخى از ناحيتهاى ايران خاصه در آذربايجان كشانيد چنان كه درين دوره لهجهء آذرى كه از لهجههاى قديم ايرانيست در آن سامان از ميان رفت و جز در برخى از ناحيتها باقى نماند .
اين نكته را بايد بدانيم كه دامنهء تردّد تركان غز آسياى مركزى ، كه از اوايل سدهء پنجم و آخرين سالهاى عمر سلطان محمود غزنوى ( م 421 ه ) در ايران آغاز يافته بود ، به زودى بآذربايجان كشيده شد چنان كه در همان اوان كه سلطان دستههايى از آنان را در خراسان به سختى سركوب كرده بود ، دستهء بزرگى خراسان را ترك گفته بعراق و آذربايجان روى آورد و گروهى از اين دسته كه در مهاجرت خود از حدود اصفهان بجانب شمال غربى ايران توجه كرده بودند مورد استفادهء امير ابو منصور و هسودان بن مملان ( پادشاهى از 410 ببعد ) از اميران روّادى آذربايجان « 1 » قرار گرفتند ليكن چون به زودى مزاحم كار و هسودان شدند ، آن پادشاه آنان را از آذربايجان بيرون راند « 2 » . اين تركان تا مدتى كه در آذربايجان بوده و در جنگهاى و هسودان بمنزلهء سربازان مزدور كار مىكردهاند ، در چادرهاى خود و جدا از آذربايجانيان بسر مىبرده و به همين سبب به « تركان خر گاهى » موسوم بودهاند « 3 » و چون به زودى از آذربايجان رانده شدند ادنى اثرى در آن ديار ، چه در زندگانى اجتماعى و چه در زبان مردم نكردند .
بعد از آن تاريخ اگرچه اتابكان آذربايجاننژاد تركانه داشتند ليكن چنان كه مىدانيم از جملهء بزرگترين خاندانهاى مشوق شعر و ادب پارسى در عهد خود بوده
هامش
( 1 ) - همين كتاب ، ج 2 ، چاپ ششم ص 44 .
( 2 ) - ايضا ، ص 86 .
( 3 ) - ايضا ، ص 86 .