در چگونگى عنوانها و خطابها و لقبها و صفتهايى كه بايد براى هريك از طبقات مردم در نامه - نگارى به كار بر دو لحنى كه بايد هنگام خطاب به آنان داشت آمده است . اين گونه مجموعهها از آن بابت اهميت داشت كه منشيان نوكار يا متوسط از آنها هنگام تنظيم نامهها استفاده مىكردند تا بتوانند حد هركس را رعايت كنند يا در نامههايى كه از جانب مخدوم خود و بصحهء آنان فراهم مىآوردند ، دچار خطا و اشتباه نشوند .
ازينگونه دفترها در عهدى كه مطالعه مىكنيم بسيار بود چه بيشتر منشيان هند و روم بدانها ضمن كارهاى دربارى و ادارى نياز داشتند . از جملهء آنهاست :
لطائف الانشاء كه يكى از منشيان عهد سلطان سليم عثمانى ( م 926 ه ) بنام او فراهم آورده است و آن دفتريست در يك مقدمه متضمن فرنهادها و دستورهاى نامهنگارى ، و سه « مطلب » كه به ترتيب به زبان فارسى ، تركى و عربى اختصاص يافته و هريك داراى دو بخش است : بخش نخستين در رسائل سلطانى و بخش دوم در رسائل اخوانى ؛ و هر بخش به چند قسمت جزئى ديگر ، بحسب موضوعهايى كه در نامهنگارى متداول بوده منقسم گرديده است « 1 » .
ديگر صحيفة الاخلاص است كه مجموعهييست از چند نامهء خوش عبارت از عبد الغفّار صديقى حسينى خراسانى نيشابورى هروى كه آن هم بنام سلطان سليم عثمانى تنظيم گرديده است . مؤلف آنكه در نيشابور ولادت يافته و در هرات مسكن گزيده بود ، در سال تأليف كتاب در بخارا بسر مىبرد و كتاب خود را از آنجا براى سلطان سليم فرستاد . عبد الغفار در نگارش نامههاى اين مجموعه از نور الدين عبد الرحمن جامى تقليد كرده و به همين سبب بلوشه او را بحدس يكى از شاگردان جامى شمرده است و شايد با عبد الغفور لارى اشتباه كرده باشد « 2 » .
ديگر كتاب بدايع الانشاء معروف به « انشاء يوسفى » است از مولانا حكيم يوسفى منشى همايون ( 937 - 963 ه ) كه كتاب خود را بسال 940 ه براى پسرش رفيع -
هامش
( 1 ) - فهرست نسخههاى خطى فارسى در كتابخانهء ملى پاريس ، ج 2 ، ص 276 - 277 .
( 2 ) - ايضا ، همان جلد ، ص 276 - 277 .