كتاب ديگر در اين گونه مطالب دستور الشّعرا در عروض و قافيه و بديع و سرقات شعريست تأليف محمد مازندرانى متخلص به « امانى » در يك مقدمه ، سه مقاله و خاتمه . مقدمه در تعريف شعر و شاعر ، مقالهء اول در علم عروض ، مقالهء دوم در علم قوافى ، مقالهء سوم در صنايع و بدايع شعرى و خاتمه دربارهء سرقات شعرى است « 1 » . مؤلف اين كتاب در سدهء يازدهم مىزيسته و تاريخ مرگش را 1061 ه نوشتهاند « 2 » .
كتاب معتبر ديگرى بنام « مطلع » تأليف رضى الدين محمد بن محمد شفيع از مستوفيان خاصهء دوران شاه عباس دوم ( 1052 - 1077 ه ) در دستست كه بسال 1063 ه تأليف شد . در مقدمهء كتاب كه با نثرى استوار و منشيانه نگارش يافته ، مؤلف آن را بخليفه سلطان وزير فاضل شاه عباس ثانى « 3 » تقديم داشته است ، و در اول كتاب گفته كه آن را در دو « مصراع » پرداخته : « مصراع اول متضمن شرح عروض و قوافى ، مصراع ثانى محتوى بر صنايع شعرى بر وجهى وافى . مصراع اول شامل چهار « ركن » و هر ركن محتوى سه « حرف » است . ركن اول در تعريف شعر و تفصيل اقسام اشعار و حدّ عروض و وزن و تعداد اسباب و اوتاد و شرح حروف و حركات .
ركن دوم در حد تقطيع و بيان ازاحيف و تعداد فروعى كه از استعمال ازاحيف متولد گردند . ركن سيّم در شرح بحورى كه از تركيب اركان منبعث گردند و ثبت دواير و فكّ بحور و تفصيل بحور اصلى و فرعى . ركن چهارم از مصراع اول در علم قوافى . - مصراع ثانى در صنايع و بدايع شعرى در چهار ركن : ركن
هامش
( 1 ) - ازين كتاب نسخههايى در كتابخانهء آستانهء قدس رضوى ( فهرست آن كتابخانه ، ج 3 ، ص 172 ) و مجلس شوراى ملى ( فهرست ، ج 3 ، ص 126 ) و كتابخانهء دانشگاه تهران ( فهرست ، ج 2 ، ص 387 ) موجودست .
( 2 ) - ترجمهء ج 4 تاريخ ادبيات ايران ، ادوارد برون ، تهران 1316 ص 167 و 172 .
( 3 ) - دربارهء او و مقام ادبيش بنگريد به تذكرهء نصرآبادى ، ص 15 - 16 .