اول در بيان آنچه بفن معانى و بيان اختصاص دارد . ركن ثانى در ذكر صنايع معنوى . ركن ثالث در ذكر صنايع لفظى . ركن رابع در ذكر ساير آنچه ضرور است در اتمام اين بناى رفيع » « 1 » . اين كتاب بسيار خوب تدوين شده و بسط و توضيح وافى مطالب در آن نشانهييست بارز از كمال اطلاع رضى الدين محمد از دانشهاى بلاغى عربى و فارسى « 2 » .
ترسّل و انشاء
ترسل و انشاء همراه با سبكهاى متغيّر نثر درين عهد بحيات خود ادامه مىداد و گروهى از منشيان كوچك و بزرگ در روم و ايران و هند سرگرم كار بودند كه طبعا نام و شيوهء گفتارشان را در سرگذشت نثر فارسى خواهيم ديد . كتابهايى هم در تعليم فن ترسل و انشاء ازين دوره داريم كه ارزش آنها بيشتر در بيان فرنهادهاى نگارندگى است نه در ذات انشاء و نويسندگى مثل رسالهيى « در احكام دانستن انشاء و املايى كه ضرورست » ( سدهء يازدهم هجرى ، هند ) « 3 » يا « رساله در بيان الفاظى كه در ترسّلات به كار آيد » ( سدهء يازدهم هجرى ، هند ) « 4 » و رسالهيى ديگر در همينگونه مطلبها از ابو القاسم بن محمد رضا مجلسنويس نصيرى ( سدهء يازدهم ، هند ) « 5 »
مجموعههايى ديگر در دستست كه بشيوهء مؤلفان پيشين در آنها گذشته از بيان فرنهادهاى انشاء ، نمونهاى منشآت بعنوان سرمشق نامهنگارى و بيان دستورهايى
هامش
( 1 ) - نقل باختصار از مقدمهء كتاب مطلع .
( 2 ) - ازين كتاب نسخهيى همراه ديوان حسن خان شاملو در كتابخانهء ملى پاريس بشمارهء 2061 .Supplاز مجموعهء نسخههاى فارسى ديدهام كه اگرچه اندك نقصى دارد ليكن نسخهء خوبيست . نسخهيى هم ازين كتاب در كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار است ( فهرست آن كتابخانه ، ج 2 ، ص 450 - 451 ) .
( 3 ) - فهرست نسخههاى خطى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانا ، چارلز ريو ، ج 2 ، ص 504 - 506 .
( 4 ) - ايضا ، همان جلد ص 508 .
( 5 ) - ايضا ، همان جلد ، ص 519 .