ديگر كتابيست در عروض و قافيه موسوم به « جمع مختصر » كه بنام مؤلف آن « عروض و قافيهء وحيدى تبريزى » يا « مختصر وحيدى » نيز خوانده مىشود .
وحيدى تبريزى از شاعران سدهء دهم هجرى بود كه اگرچه تبريزيست ولى چون ديرگاهى در قم سكونت داشت سام ميرزا او را بنام « وحيدى قمى » ياد كرده و گفته است « 1 » كه از جملهء نادرهگويان قم است و در اواخر عمر بگيلان رفته و همانجا بسال 942 درگذشته است . وى براى تبريز نيز شهرانگيزى ساخت . در خلاصة - الاشعار هم باصل تبريزى او و با شيدنش در قم اشارت رفته و آمده است كه « رسالهيى در عروض و قافيه نوشته كه در اكثر بلاد عراق و آذربايجان مشهورست » .
وى كتابى در لغت فارسى بنام « مفتاح البدايع » تأليف كرد و ديوان شعرى ازو باز - مانده است « 2 » و ازين كتاب وى نيز نسخههايى يافته مىشود « 3 » .
رسالهيى ديگر در عروض تأليف مير محمد مؤمن حسينى استرابادى است كه از عالمان دوران شاه تهماسب صفوى ( 930 - 984 ه ) و معلم فرزند او حيدر ميرزا بود و بعد از كشته شدن آن شاهزاده كه اندكى بعد از مرگ پدر اتفاق افتاده بود ، و در زمان پادشاهى شاه اسمعيل دوم ( 984 - 985 ه ) بهندوستان رفت و در دكن به خدمت سلطان ابراهيم قطب شاه ( 957 - 989 ه ) رسيد و بعزت پذيرفته شد و سپس بملازمت جانشينش محمد قلى ( 989 - 1020 ه ) درآمد و بر حرمت و نفوذش افزوده شد و اسكندر بيك تركمان مىنويسد « 4 » كه در سال 1025 ه زنده بود . آذر « 5 » و امين رازى « 6 » او را در شمار شاعران استراباد ذكر كرده و بيتهايى ازو آوردهاند . رسالهء او در
هامش
( 1 ) - تحفهء سامى ، تهران 1314 ، ص 126 .
( 2 ) - دانشمندان آذربايجان ، مرحوم محمد على تربيت ، تهران 1314 ، ص 393 - 394 .
( 3 ) - در كتابخانهء شخصى مؤلف نسخهيى عكسى از اين كتاب موجودست .
( 4 ) - عالمآراى عباسى ، تهران 1350 ، ص 146 .
( 5 ) - آتشكده ، تهران ، بتصحيح آقاى دكتر سادات ناصرى ، ص 798 - 799 .
( 6 ) - هفت اقليم ، تهران ، ج 3 ، ص 113 - 115 .