دانشهاى بلاغى فارسى
چنان كه در شرح دانشهاى بلاغى فارسى در سدهء نهم ديدهايم « 1 » در آن قرن معماسازى و تأليف رسالههايى در فنّ معمّا رواج بسيار يافت . دنبالهء اين كار بسدهء دهم و پس از آن كشيد و در تذكرهء نصرآبادى كه در اواخر عهد صفوى تأليف شده فصلى دراز بمعماگويان اختصاص يافته كه نام گروهى بزرگ از شاعران دوران مذكور را در آن مىبينيم « 2 » و اين نشانهيى از رواج معما در عهد باريكانديشى شاعران پارسى گويست .
طبعا بررسى اثرهاى گذشتگان بويژه كتابهاى مشهور معما مثل حلل مطرّز از شرف الدين على يزدى و دستورهاى سهگانهء جامى و نوشتههاى ديگر دورهء مقدم مثل آثار مير حسين معمايى و سيد شريف معمايى و كمال الدين محمد بدخشى و يوسف بديعى و سيفى بخارايى « 3 » و جز آنان در چنين دورهيى رواج بسيار داشت و گذشته ازين چند كتاب هم در همين عهد ، خواه در شرح كارهاى مؤلفان پيشين و خواه باستقلال ، نوشته شد كه هيچيك ارزش خاص تازهيى ندارند و اهميت آنها بيشتر در ادامه دادن كار مؤلفان گذشته است .
در اوايل اين دوره و اواخر عهد تيمورى شاعرى بنام حقيرى كه خود معما ساز بود ، رسالهيى منظوم در معما پرداخت و آن را بسال 918 ه بپايان برد « 4 » . اين
هامش
ج 2 ، ص 520 ، 521 و ضميمهء آن فهرست ص 118 ؛ فهرست نسخههاى خطى فارسى در كتابخانهء ملى پاريس ، بلوشه ، ج 2 ، ص 166 - 167 .
( 1 ) - همين كتاب ، ج 4 ، ص 119 ببعد .
( 2 ) - تذكرهء نصرآبادى ، تهران 1317 ، ص 492 ببعد ( در ذكر الغاز و ساير اشعار مرموزه ) .
( 3 ) - دربارهء آن نوشتهها بنگريد به همين كتاب ، ج 4 ، ص 118 ببعد .
( 4 ) - نسخهيى ازين منظومه جزو مجموعهيى بشمارهء 883 در كتابخانهء مجلس شوراى ملى ايران موجود است . ( فهرست آن كتابخانه ، ج 3 ، ص 132 ) .