شاگردان مشهورى تربيت كرد كه ملا صدراى شيرازى بزرگوارترين آنانست .
دربارهء او نوشتهاند كه مردى عابد بود و در خواندن قرآن زيادهروى مىكرد و خود در بيان احوال خويش مدعى كراماتى از قبيل رؤيت على بن ابى طالب در يكى از خلسههايش شد كه شرح آن را خوانسارى در روضات آورده است « 1 » . او ابو على بن سينا را « سهيم سالف و شريك دارج » خود مىناميد و رباعى مستزاد متوسطى دارد كه باسقبال و بتضمين مصراعى از رباعى مشهور آن حكيم سروده و بمقام بلند علمى خود در آن اشاره كرده و آنچنين است :
تجهيل من اى عزيز آسان نبود * بى از شبهات
محكمتر از ايمان من ايمان نبود * بعد از حضرات
مجموع علوم ابن سينا دانم * با فقه و حديث
وينها همه ظاهرست و پنهان نبود * جز بر جهلات
كار اساسى مير داماد در نزديك ساختن فلسفه و دين ، بىگمان گامى نو نيست كه او در اين راه برداشته باشد . اين كاريست كه از دوران كوشايى معتزليان و اشعريان و مشائيان آغاز يافت و در محيط تشيع عهد صفوى بر شدت آن بسى افزوده شد .
با اينهمه كوششهاى مير داماد در اين راه و همچنين در آوردن حكمت مشاء برنگ اشراقى آن قابل توجهست . وى در الافق المبين از « تناهى زمان » و در نتيجهء آن از « حدوث دهرى » كه يكى از نوآوريهاى او در حكمت است ، سخن مىگويد و در همين كتاب و نيز در قبسات بحث در اصالت وجود و اصالت ماهيت را بپيش مىكشد و سرانجام باصالت ماهيت تن در مىدهد ولى شاگرد مشهورش ملا صدرا در اين هردو مطلب در طريقى مخالف استاد خود گام نهاد و بعضى از حكمتشناسان ديگر كه بعد ازو آمدند همچنان انديشههاى مير داماد را دربارهء زمان مردود شمردند مانند محمد بن محمد زمان كاشانى « 2 » در كتاب خود بنام « مرآة الزمان » ، و جمال الدين
هامش
( 1 ) - روضات الجنات ، ج 2 ص 64 - 65 .
( 2 ) - دربارهء او بنگريد به روضات الجنات ج 7 ص 124 - 126 .