محمد اسفراينى ( م 943 ه در سمرقند ) و شرح ملا عبد العلى بيرجندى « 1 » .
آداب البحث ديگرى داريم از شمس الدين محمد بن اشرف حسينى سمرقندى صاحب كتاب صحائف و كتاب القسطاس ( م در حدود سال 600 ه ) « 2 » كه باز در اوايل اين عهد چند شرح و حاشيه ، بيشتر در خارج از ايران ، بر آن نوشته شده مثل حاشيهء عماد الدين يحيى بن احمد كاشى از دانشمندان سدهء دهم هجرى بر شرح كمال الدين مسعود شروانى رومى از عالمان قرن نهم . حاشيهء عماد الدين كاشى را به علت اشكال و دقت معنى حاشيهء سوداء مىنامند و به همين سبب تعليقاتى بر آن نوشته شده مثل تعليقهء شجاع الدين الياس رومى مذكور ، و تعليقهء ديگرى از پسر همين شجاع الدين موسوم به لطف اللّه ، و تعليقهء شيخ رمضان بهشتى رومى ( م 979 ه ) ، حاشيهء معروف ديگر بر شرح كمال الدين مسعود از عصام الدين اسفراينى مذكور است كه از كتابهاى دقيق در اين مورد شناخته شده است « 3 » .
در شمار همينگونه كتابهاى معتبر درسى منطق است كتاب « تهذيب المنطق و الكلام » از علامه سعد الدين تفتازانى ( م 792 ه ) « 4 » كه مهمترين شرح آن را بر قسمت منطق علامه جلال الدين دوانى ( م 908 ه ) « 5 » نگاشت . بر اين شرح بسبب اهميتى كه يافت چند حاشيه نوشته شد و از آن جمله حاشيهء مير ابو الفتح سعيدى ( م 950 ه ) و حاشيهء محمد بن صلاح لارى ( م 980 ) و حاشيهء سيد حسين حسينى خلخالى ( م 1014 يا 1030 ه ) و شرح احمد قزوينى ( م 953 ) كه آن را در شهر دمشق تأليف كرد ، و حاشيهء سيد ميرزا ابو الفتح ( م 977 ه ) از اعقاب مير سيد شريف گرگانى . - ديگر از شرحهاى مشهور تهذيب المنطق شرح مرشد بن امام شيرازى است كه آن را بنام سلطان
هامش
( 1 ) - ايضا كشف الظنون ، ستون 41 .
( 2 ) - همين كتاب ، ج 3 ، ص 246 .
( 3 ) - كشف الظنون ، ستونهاى 39 - 40 .
( 4 ) - همين كتاب ، ج 3 ، ص 245 - 246 .
( 5 ) - دربارهء او بنگريد به همين كتاب ، ج 4 ، ص 99 .