رشتههاى گوناگون دانش بپندار عالمان تمدّن اسلامى ، سخن گفته است ، و پسرش كمال الدين محمد ( م 1032 ه ) اثر پدرش را با افزودن دانشهاى ديگرى كه شمارهء آنها به پانصد رسيده ، بتركى ترجمه كرد « 1 » و آن با عنوان « موضوعات العلوم » بسال 1313 ه ق در استانبول طبع شده است « 2 » . طاش كبرىزاده در ذكر هريك از فنون شرح جامعى در تعريف و تاريخچهء آن و سپس كتابهاى اساسى و محل مراجعه را كه در آن فن از آغاز تا بعهد او تأليف شده با اشارهء مختصر و سودمندى دربارهء مؤلف آن آورده است . آنچه طاش كبرىزاده دربارهء تقسيم علوم نوشته جامعترين و بهترين تقسيمى است كه در تاريخ تمدن اسلامى تا زمان وى شد . بخشهاى مفتاح - السعاده بدين طريق تنظيم يافته است : 1 ) مقدمه دربارهء برترى دانش و آموزش ( تعليم ) و آموختگارى ( تعلم ) و شرطهاى هريك 2 ) دوحهء اول علوم خطيّه 3 ) دوحهء دوم علوم متعلّق بالفاظ با ذكر كتابهايى كه در اين باب تأليف شده و اشارهيى بسرگذشت مصنّفان آنها و شاعران و عروضيان و مترسّلان و لغويان و نحويان و قاريان ، علم تاريخ و مورّخان و سرگذشتهايشان و ذكرى از كتابهاى مشهور در تاريخ 4 ) دوحهء سوم علم منطق و علم آداب درس و علمهاى جدل و خلاف و نام مؤلفان آنها 5 ) دوحهء چهارم علوم حكمى و علم كلام و مقالات فرقهها و دانش پزشكى و
هامش
به خاندان معتبرى از عالمان هم كه از آن ديار برخاستهاند ، با جزء تركيبى « زاده » براى بيان نسبت داده و در موقع تحرير به خط عربى « طاش كبرىزاده » خوانده شده است . پدر طاش كبرىزاده يعنى مصطفى پسر خليل الدين ( 857 - 935 ه ) فقيهى مشهور و آموزگار سلطان سليم اول بوده است . كتاب ديگر طاش كبرىزاده را بنام « شقائق » دانشمند آلمانى « رشر » (Rescher) بآلمانى ترجمه كرده است . چاپ استانبول 1927 ميلادى .
( 1 ) - كشف الظنون ج 2 ، ستون 1762 .
( 2 ) -Aldo Mieli , La Science Arabe , Leiden 1939 , P . 274 .آنچه دربارهء « طاشكوپرو » و « طاش كبرىزاده » نوشتهام نيز مأخوذ است از مأخذ فوق ؛ و نيز بنگريد بمقدمهء كشف الظنون ، چاپ استانبول ، 1941 ميلادى بقلم محمد شريف الدين يالتقايا .