با دانشهاى عقلى و با دانشمندان بازمىخوريم . قطب الدين محمّد نيريزى ( م در حدود سال 1173 ه ) در كتاب « الحكمة العلويّه » بر فيلسوفان طعنها زده و اشعارى را كه در نكوهش آنان سروده آورده است . وى خواندن كتابهاى حكمى مانند اشارات و شفا و شرح تجريد و شرح مطالع را گمراهكننده دانست و انديشهء فلسفى را بىاساس شمرد و گفتار فيلسوفان را در رهايى آدمى از خطا بىثمر و بلكه بنياد اشتباه و مبناى گمراهى پنداشته و گفته است :
و منطقهم لن يعصمّن عن الخطا * و ليس بمغنى بل اساس الخطيئة . . . « 1 »
ملا محمد طاهر قمى ( م 1098 ه ) كه سخنان درشتش را دربارهء صوفيان و عارفان پيش ازين ديدهايم ، در كتاب « الفوائد الدينيّه فى الرد على الحكماء و الصّوفيّه » فيلسوفان را نيز بباد انتقاد گرفته است . وى كتابى ديگر دارد بنام « حكمة العارفين » كه آن نيز در رد فيلسوفانست ، و او همانست كه ملا محسن فيض را بسبب آنكه تمايلى بحكمت و عرفان داشت « شيخ مجوسى » مىخواند « 2 » .
وى در قصيدهء « مونس ابرار » خويش كه پيش ازين ياد كردهام « 3 » ، كسانى را كه از بو على سينا و بهمنيار « 4 » پيروى كرده و مقلد سقراط و پيرو بقراط گرديده و فلسفه آموختهاند مردمى باطلگوى و غافل از دين مىداند و بعبارت ديگر همان مىگويد كه بسيار پيشتر ازو سخنوران و مؤلفان اسلامى سدهء پنجم و ششم هجرى مىگفتند و پيش ازين بتفصيل دربارهء مقالات آنان سخن گفتهام « 5 » . بهرحال بيتهاى محقق قمى در نكوهش فلسفه و فيلسوفان اينست :
جماعتى شده دور از در مدينهء علم نموده پيروى بو علّى و بهمنيار
هامش
( 1 ) - فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 3 ، ص 431 .
( 2 ) - روضات الجنات ، ج 4 ، ص 146 . و دربارهء اين شيخ محمد طاهر قمى بنگريد به همان كتاب و همان جلد از ص 143 ببعد و نيز بنگريد بامل الآمل ، ج 2 ، ص 277 ، الذريعه ، ج 6 ، ص 157 ، اعيان الشيعه ، ج 45 ، ص 252 و جز آنها .
( 3 ) - همين جلد ، ص 213 .
( 4 ) - بنگريد به همين كتاب ، ج 1 ، چاپ پنجم ، ص 318 - 319 .
( 5 ) - همين كتاب ، ج 2 ، ص 274 - 288 .