تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 266

مساهمون:

ص٢٦٦
الدين م 1076 ه ) در هداية الابرار فى اصول الدين ، و رضى الدين محمد بن حسن قزوينى ( م 1096 ه ) در لسان الخواص ، و ابو الحسن بن محمد طاهر عاملى ( م 1138 ه ) در الفوائد الغروية . . . اين اختلاف اخباريان و قائلان باجتهاد بعد ازينها هم امتداد داشت و عالمانى از دو سوى برد و ايراد يكديگر سرگرم بودند ، ولى تا پايان عهد صفوى ، با وجود دانشمندان اخبارى كه ديده‌ايم ، و با قدرت و نفوذ اخبارى توانايى مثل ملا محمد باقر مجلسى و همعصرانش ، چيرگى با اخباريان بود ، و از اوان انقراض سلسلهء صفوى و در گيرودار اختلاف‌هايى كه سلطنت جويان بعد از نادر با يكديگر آغاز كرده بودند ، طرفداران اجتهاد در حال كسب قدرت و غلبه بسر مىبردند ، چنان كه در مجلد آينده به‌جاى خود خواهيم گفت . در اين دوره تأليفهاى عالمان دين در فقه بسيار و غالب آنها به زبان عربى و اندكى بپارسى بود . علاوه بر اين كتابهاى مشهورى از فقيهان پيشين هم به صورت كتابهاى درسى ميان طالبان علمهاى دينى رواج داشت و يا بر آنها شرحها و حاشيه‌ها نوشته مىشد مانند كتابهايى از شيخ الطائفهء طوسى و علامهء حلّى و محقق حلّى و جز آنها . از جملهء معتبرترين كتابهاى اين عهد در علم اصول يكى معالم الدين و ملاذا لمجتهدين است از جمال الدين حسن بن شهيد ثانى زين الدين بن على عاملى ( 965 - 1011 ه ) كه داراى مقدمه‌ييست در مبحثهاى مهم اصول در دو مقصد ، و اين كتاب بسبب رواجى كه ميان عالمان فقه و اصول شيعه دارد چند بار بطبع رسيده است . كتاب معتبر ديگر در اين علم زبدة الاصول است از شيخ بهاء الدين محمد عاملى ( م 1031 ه ) كه بطريق اختصار فراهم آمده و به همين سبب مؤلف خود بر آن حاشيه نوشته و سپس عالمان متأخّر چند حاشيهء ديگر به عربى و فارسى بر آن نگاشته‌اند . زبدة الاصول بسال 1319 ه ق در تهران چاپ شد . از ميان كتابهاى فراوان اين عهد كه در علم فقه تأليف شده اين كتابهاى عربى را كه معروفتر و رائج‌تر از ديگر كتابهاى مشابهست ذكر مىتوان كرد :