معصوماند و مراجعهء آنان به مجتهد جز در مورد حديث صحيح صريح درست نيست . - اصوليان تحصيل درجهء اجتهاد را در زمان غيبت امام و پيروى مستقيم از او را در دوران حضورش واجب مىشمارند ولى اخباريان تنها معتقدند به اخذ از امام حتى اگر بواسطه باشد . - اجتهاديان جز در مقام اجتهاد كسى را شايستهء « فتوى » نمىدانند و اخباريان اين حق را براى روايتكنندگان از معصومان و آگاهان بر حكمهاى آنان جائز مىشمارند . - طرفداران اجتهاد گويند كه مجتهد مطلق بطريق « ملكه » همهء حكمهاى دينى را مىداند و اخباريان پندارند كه هيچ كس جز معصوم دانندهء همهء حكمهاى خداوند نيست - اجتهاديان شرط اجتهاد را دانستن چند دانش و از آن جمله علم اصول فقه مىدانند و اخباريان هيچ شرطى در اين راه ندارند مگر علم بر گفتارهاى « اهل بيت » . - گويندگان اجتهاد ميان خبرهاى ناسازگار آن را مىپذيرند كه ظن اجتهادى برترى دهد و اخباريان جز آنچه را كه در نص خبر برترى يافته است شايستهء كردار نمىدانند . - بيشتر اجتهاديان پيروى يا تقليد از مرده را ناشايسته ليكن اخباريان آن را مجاز مىشمارند و دليلهايى بر درستى اين انديشه دارند و بر اين سخن اجتهاديان كه « گفتار مرده يا انديشهء او مانند خود مرده است » خرده مىگيرند و گويند « حق » مردنى نيست و بتعبير ديگر حقيقت با مرگ و زندگانى آدميان تغيير نپذيرد . - اجتهاديان اكتفا به ظاهر كتاب ( قرآن ) را مجاز مىشمارند و بلكه آن را بر ظاهر خبر ترجيح مىدهند و اخباريان هيچگونه استنادى را بر آن جايز نمىشمارند مگر از راه تفسير و توضيح امامان . . .
از ميان عالمان اخبارى ملا محمد امين بن محمد شريف استرابادى ( م 1033 ه ) مؤلف كتاب معروف « الفوائد المدنية فى الرد على من قال بالاجتهاد و التقليد فى الا - حكام الالهية » در اثبات شيوهء اخباريان پافشارى بيشترى داشت . وى بدانشمندان مشهور شيعه كه پيش از وى مىزيستهاند مانند علامهء حلى و شهيد اول و شهيد دوم تا معاصر خود بهاء الدين عاملى كه پايهگذاران اجتهادند خرده گرفته است . محمد امين در آغاز امر بنابر شيوهء استادان گذشته در زمرهء اهل اجتهاد بود ليكن چندى
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 264
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٢٦٤