مسالك الافهام كه شهيد ثانى ( زين الدين بن على عاملى مقتول در 976 ه ) آن را به صورت شرحى بر شرايع الاسلام علامهء حلّى ( م 726 ه ) نوشته ، در واقع كتاب مستقلى است در فقه كه مانند ديگر كتابهاى او محل مراجعهء طالبان دانشهاى مذهبى شده است . شهيد اين كتاب را در شش مجلد ترتيب داده و بنابر ادعاى بسيارى از عالمان دينى هركس آن كتاب را داشته باشد چنانست كه داراى تمام فقه اماميان باشد و با مطالعهء آن از ديگر كتابهاى فقه بىنياز خواهد بود . اين كتاب كه از جملهء كتابهاى معتبر درسى فقه است چندينبار در ايران طبع شده . از كتابهاى ديگر شهيد تمهيد القواعد ، شرح لمعهء دمشقيه و شرحهايى بر الفيه است .
بر كتاب شرايع الاسلام علامهء حلّى شرحهاى ديگرى هم نوشتهاند كه از آن ميان مدارك الاحكام تأليف محمد بن على عاملى ( م 1009 ه ) دخترزادهء شهيد ثانى و شاگرد مقدّس اردبيلى است كه همراه متن كتاب و حاشيهء آقا محمد على بهبهانى ( م 1216 ه ) در تهران طبع شده است . « صاحب مدارك » حاشيههاى ديگرى نيز بر كتابهاى مشهور فقه نوشته است . ديگر از شرحهاى بسيار معروف شرايع كتاب جواهر الكلام از كتابهاى معتبر فقه در دورهء بعد از صفويانست .
نظير همين توجه كه بشرايع شده بكتاب ديگرى در فقه بنام ارشاد الاذهان براى شرح و توضيح مبذول گرديده است . ارشاد الاذهان الى احكام الايمان تأليف علامهء حلّى ( جمال الدين ابو منصور حسن حلى م 726 ه ) از كتابهاى بسيار معروف فقه اماميانست شامل پانزده هزار مسئله از مسائل فرعى . بيش از بيست شرح و حاشيه بر اين كتاب نوشتهاند كه از آن ميان شرح احمد بن محمد اردبيلى معروف به « مقدس » ( م 993 ه ) است بنام « مجمع الفائدة » ؛ و شرح ارشاد نصر اللّه بن حسن استرابادى از عالمان سدهء سيزدهم بنام تنقيح البيان ، و جز آنها .
از كتابهاى ديگر علامهء حلّى كه موضوع شرحهايى گرديده كتاب قواعد - الاحكام اوست . محقق كركى ( على بن حسين كركى م 940 ه ) عالم متنفذ عهد شاه تهماسب شرحى بر آن كتاب دارد بنام جامع المقاصد كه اگرچه حاوى همهء
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 267
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٢٦٧