شهرت يافت و بعضى شمارهء جلدهاى آن را تا « قريب يكصد » ذكر كردهاند « 1 » . در اين كتاب همهء خبرهايى كه در كتابهاى معتبر خاصه و عامه دربارهء هر موضوع بوده با ذكر مأخذ و همراه با « بيان » و « توضيح » نقل شده است .
شاگرد و همكار ديگر مجلسى در گردآوردن بحار سيد نعمة اللّه بن عبد اللّه جزائرى شوشترى ( م 1112 ه ) است كه كتابهاى معتبرى مانند غاية المرام در شرح كتاب تهذيب الاحكام ، كشف الاسرار در شرح كتاب الاستبصار ، نوادر الاخبار ، انيس - الوحيد در شرح كتاب التوحيد ابن بابويه و چند كتاب ديگر در حديث دارد .
يكى ديگر از معاصران مجلسى ، قاسم بن محمد معروف به ابن الوندى و به « فقيه كاظمى » ( م 1100 ه ) كتاب معتبرى در حديث دارد بنام استبصار الاخبار كه حديثهاى مذكور در آن از كتابهاى معروف پيشين گردآمده و به همين سبب به « الجامع » شهرت يافته است .
اثرهاى چند عالم بزرگ كه در ذيل عنوان علم حديث بدانها اشاره كردهام نمودارى است از كوشايى كمنظير عالمان اين عهد در تدوين دانشهاى مذهبى شيعه و گرنه كتابهايى كه دانشمندان دوران صفوى در اين زمينه پديد آوردهاند بسيارست .
با آنكه زبان فارسىزبان علمى عالمان دينى عهد صفوى نبود ، توجه بترجمه يا تأليف كتابهايى به فارسى در حديث شايستهء ذكرست و هنگام مطالعه در « ادبيات مذهبى فارسى » دربارهء بعضى از آنها سخن خواهم گفت . عالم معروف قرن دهم على بن حسن زوارى كتابهاى مهم حديث شيعه ، كشف الغمهء بهاء الدين اربلى ( م 692 ه ) و احتجاج طبرسى را بدستور شاه تهماسب بپارسى درآورد . زين الدين على نقى كمرهيى ( م 1060 ه ) و ملا محمد تقى مجلسى ( م 1070 ه ) و محمد باقر مجلسى ( م 1110 ه ) و چند تن ديگر هم آثارى به فارسى در اين علم دارند كه بجاى خود مذكور
هامش
( 1 ) - فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ج 1 ص 280 بنقل از فاضل فقيد حاج سيد نصر اللّه تقوى .