از نوشتن كتابهاى بسيار و شرحها و حاشيههاى بىشمار دريغ نمودند . اين دفترهاى گوناگون يا نقل قولهاييست از امامان و يا راجعست باثبات امامت آنان و با حاكيست از مسألة غيبت و رجعت و يا مربوطست ببيان اصول دين و فروع آن و يا متوجّهست ببيان احكام و جز آنها كه بيشتر به عربى و اندكى به فارسى فراهم آمده است .
اين كوشايى مبالغهآميز كه زادهء حاجت شيعه در عهد صفوى بود ، در سراسر آن دوره ادامه داشت و نيز همين نياز بود كه در آن عهد بچيرگى اخباريان كشيد كه نتيجه الزامى آن فراهم آوردن خبرها و دفترها در اين زمينه و تأثير مستقيم آنها در تدوين كتابهاى مشهور فقه در آن دوره بود .
عالمان اين عهد در تدوين حديثها و خبرها شيوهيى را كه از ديرباز ميان شيعيان رواج يافته بود دنبال نمودند و در اين راه از همه منابع موجود اعم از آنها كه بر اصول اربعمائه و يا بر انواع خبرهاى متواتر و واحد و جز آن مبتنى بود استفاده كردند ، و نيز مانند پيشينيان دربارهء محدث و روايت حديث يا تدوين آنها و كيفيت استناد بمأخذ - هاى موجود و مانند اين موضوعها شرطهاى ويژهيى داشتهاند « 1 » ، و همچنين دربارهء اجازهء روايت آيين خاصى بود كه مىبايست رعايت كنند .
با همه شرطها و احتياطهايى كه دربارهء محدث و كيفيت روايت حديث و انواع حديثها از ديرباز شده ، ابتلاء محدثان شيعه بنقل حديثها و خبرهاى سست و گاه مجعول بسيار بود . بازگفتن خبرهاى سست و مجعول ، بازبستن بسيارى از حكمتها و پندهاى پيشين بپيشوايان دين ، نسبت دادن كتابهايى در جفر و كيميا و پزشكى و غيره بدانان .
درين دوره هم مانند روزگاران گذشته رواج داشت .
بيشتر كتابهاى حديث كه در عهد صفوى نوشتهاند چندبار بچاپ رسيده و از بعضى ديگر نسخههاى متعدد در كتابخانهاى ايران « 2 » و ديگر كشورها موجودست
هامش
( 1 ) - درينباره بنگريد بكتاب جامع المقال فى ما يتعلق باحوال الحديث و الرجال ، از فخر الدين بن محمد نجفى ( م 1085 ) .
( 2 ) - بويژه در كتابخانهاى آستانهء قدس رضوى ، مدرسههاى قديم خاصه مدرسهء سپهسالار ، دانشگاه تهران ، مجلس شوراى ملى .