و در اينجا بذكر بعضى از آنها و مؤلفان آنها پرداخته مىشود :
اربعينات نام كتابهاييست شامل چهل حديث از پيغامبر كه عدهيى كثير از عالمان اهل سنت و شيعه هريك بگونهيى و با سلسلههاى روايت مختلف بتهيهء آنها پرداخته و حديثهايى را كه به كار دين و دنياى امت آيد روايت و تدوين نمودهاند . اين عمل عالمان شرع مبتنى است بر يك حديث ضعيف كه از پيامبر روايت شده است بدين نحو كه : هركس از امت من چهل حديث را كه بامر دين او مربوطست حفظ كند خداوند در روز رستاخيز او را در شمار فقيهان و عالمان برمىانگيزاند « 1 » . به همين سبب بسيارى از عالمان شرع از سدههاى سوم و چهارم ببعد بگرد آوردن يا شرح كردن كتابهايى بنام « اربعين » پرداختند ، و چون در عهد صفويان دور بعالمان شيعه رسيد همان كار را دنبال كردند حاجى خليفه در كشف الظنون « 2 » و اسمعيل پاشا در ايضاح - المكنون « 3 » عدهء كثيرى از اين « اربعين » ها را ذكر كردهاند كه صعبا غلبه با تأليفهاى عالمان اهل سنت است . در فهرستها و كتابهاى ديگر عدهيى از همينگونه كتابها كه عالمان شيعى نوشتهاند آمده « 4 » و از جملهء آنهاست اربعين شيخ بهاء الدين محمد عاملى ( م 1031 ه ) كه دو سه بار در ايران بطبع رسيد . و اربعين ديگرى از نياى او شيخ عبد الصمد عاملى دانشمند معروف ، و اربعينهاى ديگرى بنام « دار السلام و مدار الاسلام » ، « ورد الجنة و بدر الدجنة » و جز آنها . اين نكته را هم بدانيم كه مؤلفان اربعينها كوشيد - هاند كه هريك چهل حديث دربارهء موضوع معينى از موضوعهاى دينى فراهم آورند . منظور اصلى همچنانكه در آغاز گفتم آن بود كه هر مؤمن بتواند دستكم چهل حديث باز گفته از پيامبر را به ياد بسپارد تا در روز رستاخيز با عالمان امت محشور گردد .
هامش
( 1 ) - كشف الظنون ، چاپ استنبول ، ستون 52 .
( 2 ) - ايضا ستونهاى 52 - 61
( 3 ) - ايضاح المكنون فى الذيل على كشف الظنون ، ستون 53 - 56 .
( 4 ) - بنگريد به فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ، ج 1 ، ص 200 .