آيات الاحكام نام تفسير ديگريست تأليف ميرزا محمد بن على استرآبادى ( م 1028 ه ) صاحب تأليفات متعدد مانند رجال كبير و رجال وسيط و رجال صغير و حاشيهء تهذيب و جز آنها . اين كتاب نيز بشيوهء تدوين كتابهاى فقهى فراهم آمده و در آن بحديثها و خبرهايى كه از امامان نقل شده استناد گرديده است « 1 » .
مسالك الافهام الى آيات الاحكام از جواد بن سعد اللّه كاظمينى معروف به « فاضل جواد » از عالمان قرن يازدهم شاگرد شيخ بهاء الدين عاملى ( م 1031 ه ) و صاحب كتابهاى ديگرى مانند غاية المأمول در شرح زبدة الاصول شيخ بهائى و جز آن .
از عالمان ديگر شيعى كه دربارهء « احكام القران » كتاب نوشتهاند كسانى مانند محمد بن حسن طبسى ( سدهء دهم ه ) و شاه قاضى يزدى صاحب تفسير قطب شاهى و سيد محمد سعيد قهپايى ( م 1092 ه ) و سيد محمد حيدر عاملى ( م 1139 ه ) و مير سيد ابراهيم قزوينى ( م 1149 ه ) را مىتوان نام برد .
تفسيرهاى عرفانى اين عهد كه آميخته با تعبيرهاى حكمى و كلامى باشد ، قابل ذكر است . منتهى بايد دانست كه اين كتابها بشيوهء تفسيرهاى عرفانى فارسى كه پيش ازين ديده و شناختهايم ، و با همان شوروحال نيست ، و نه مانند تعبيرهاى دلپذير صوفيانه كه مشايخ بزرگ پيشين در « مجالس » خود از آيههاى قرآنى مىكرده - اند ، و حتى روش كار در اين تفسيرها بگونهيى ديگر و بيشتر متكى است بر خبرها و حديثهاى منقول از اهل بيت همراه با توجيهات و تأويلات عرفانى و كلامى آميخته با اصطلاحهاى حكمى و به منظور اثبات احكام قرآنى و سخنان منقول از بزرگان دين .
گاه هم موضوع به صورت عكس اين قضيه درمىآيد و بهيأت استخراج مطالب عرفانى و حكمى از آيتها و خبرها با توسّل بهرگونه تأويلى كه لازم باشد جلوهگر مىگردد .
از جملهء اين گونه تفسيرهاست آنچه از ملا صدراى شيرازى ( م 1050 ه ) داريم مانند اسرار الآيات و انوار البيّنات در بيان تفسير آيات قرآنى از نظر عرفانى و فلسفى .
هامش
( 1 ) - فهرست كتابخانهء مدرسه سپهسالار ج 1 ص 85 .