و من بباورداشتهاى پدر داناترم و نوشتههايش در اينباره نزد منست » « 1 » .
ملّا محسن فيض ( م 1091 ه ) هم مانند ملّا محمد تقى مجلسى مقامى بلند در ميان عالمان دين داشت ولى در مشرب حكمى و عرفان و ذوق ازو بسيار پيشتر و بالاتر بود . دربارهء او نوشتهاند كه از بسيارى جهات بر مشرب حجة الاسلام امام محمد غزّالى طوسى ( م 505 ) مىرفته و طرح برخى از اثرهايش بر منوال آثار آن متفكّر مذهبى است . كتاب محجّة البيضاء وى را جانشين احياء علوم الدّين غزّالى در جمع آثار شيعهء اماميه دانستهاند . از جملهء مطلبهايى كه در كتابهايش انگيزهء طعن عدهيى از عالمان شرع شده اعتقادش بيگانگى هستى ( وحدت وجود ) است ولى اين دليل همگامى وى با صوفيان نيست بلكه او در كتاب « كلمات الطريفه » بر صوفيان ظاهرى و آنها كه تصوف را بر خود مىبستند و يا دعوى اتصال و اطّلاع از غيب و همانند اين گفتارهاى صوفيان را مىكردند تاخته و گفته است كه اينان از علم معرفت و مشاهدهء معبود و مانند اين مطلبها جز لفظ چيزى نمىدانند « 2 » .
البته همگامى فيض با عارفان و وارد شدنش بمبحثهاى عرفانى در پارهيى از كتابهاى خود و داشتن چنان لحن آشكارى در اشعارش ، تا آنجاست كه نمىتوان منكر تمايل او بمقالات عاليهء متصوّفه و خاصه بحقايق عرفانى شد ، و پيداست كه
هامش
( 1 ) - نقل باختصار و با اصلاح عبارتى از طرائق الحقائق ، ج 1 ، ص 145 . آقاى محمد تقى دانشپژوه نيز خلاصهيى از اين گفتار را در فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ج 3 ، ص 535 آورده است در ذيل نام « اعتقادات » كه رسالهييست از ملا محمد باقر مجلسى در « اعتقادات » و « اعمال » .
( 2 ) - شاگرد معروف فيض سيد نعمة اللّه جزائرى شرحى مفصل در دفاع از اعتقاد استاد خويش و برائت او از مقالات اين گونه صوفيان دروغين آورده است . روضات الجنات ، ج 6 ص 93 - 96 .