بقبيلههاى متعددى منقسم مىشدند و از عهد تركمانان سلجوقى بطريق مهاجرت در آن ناحيتها گردآمده بودند و از همان ايام ببعد در اوضاع آسياى صغير و قسمتهايى از ايران تأثير داشتند . تمايل اين تركمانان بمذهب شيعه از پيرامون سدهء ششم هجرى سابقه دارد « 1 » و حتى در آن روزگار شايع بود كه هنگام ظهور مهدى موعود تركان در ركاب او شمشير خواهند زد « 2 » .
طايفههاى مذكور در دوران جانشينان شيخ صفى الدين اردبيلى ( م 735 ه ) بتدريج بطريقت صوفيهء صفويه درآمدند و شايد يكى از علتهاى تمايل خاندان شيخ صفى از مذهب شافعى بمذهب امامى اثنى عشرى داشتن همينگونه مريدان و لزوم همرنگى و هماهنگى با آنان بود و گرنه دليلى بر شيعى بودن خاندان ياد شده از ابتداى كارشان در دست نيست و بالعكس از اشارهء حمد اللّه مستوفى ( م بعد از 740 ه ) در نزهة القلوب برمىآيد كه اهل اردبيل در عهد او شافعى و مريد شيخ صفى الدين بودهاند ، و نيز از توضيحات ابن بّزاز در صفوة الصفا كه در شرححال مرادش شيخ صفى الدين است ، مطلبى دربارهء شيعى بودن او بدست نمىآيد . جانشينان شيخ صفى - الدين تا چندگاه بر مذهب سرسلسلهء خود بودند و سپس ، همچنانكه گفتهام ، بدنبال گرويدن تركمانان شيعى مذهب بطريقت آنان ، بمذهب دوازده اماميان تمايل يافتند تا دور پيشوايى در سال 830 ه بشيخ جنيد رسيد . وى كه بر اثر دخالت جهانشاه قراقويونلو در موضوع پيشوايى طريقهء صفويه با او اختلاف يافته بود ، بامير حسن بيگ بايندر رئيس تركمانان آققويونلو پناه برد و او كه بر مذهب اثنى عشرى بود با جنيد از در دوستى درآمد و خديجه بيگم خواهر خود را بزنى به دو داد . سلطان حيدر ، كه موضوع تشيع صفويان در عهد رياست او آشكارا شد از همين مادر شيعى مذهب بوجود آمد « 3 » .
اين نكته قابل ذكر است كه تغيير عقيده از مذهب شافعى بمذهب امامى اثنى
هامش
( 1 ) - بنگريد به همين كتاب ، ج 2 ، چاپ پنجم ص 189 ببعد .
( 2 ) - همين كتاب ، ج 2 ، ص 190 - 191 .
( 3 ) - و نيز بنگريد بتحقيق آقاى ابو القاسم طاهرى در همين باره در تاريخ سياسى و اجتماعى ايران از مرگ تيمور تا مرگ شاه عباس ، ص 133 ببعد .