فصل سوم وضع دينى ايران از اوايل سدهء دهم تا ميانهء سدهء دوازدهم هجرى
وضع كلى دينها و مذهبها
دوران صفوى عهد غلبه و رواج قطعى مذهب شيعهء امامى اثنى عشريست . هنگام قيام شاه اسمعيل كيشها و آيينهاى ايران همان حال را داشتند كه در آخرهاى عصر تيمورى بود يعنى : دين رسمى اسلام بروش اهل تسنّن بود و از ميان مذهبهاى سنى مذهب حنفى كيش خاندانهاى تيمورى و جغتايى و بيشتر ايلها و طايفههاى تركنژاد شرقى و قبيلههاى بلوچ و افغان بود و در ناحيتهاى جنوبى و مركزى و غربى ايران مذهب شافعى غلبه داشت . - از شيعيان گروههايى در مركزهاى ديرين خود مانند شمال ايران ، مشهد ، سبزوار و بيهق ، رى ، قم و كاشان متمركز و بعضى در ناحيتهاى ديگر به صورت اقليتها پراگنده بودند و چنان كه پيش ازين « 1 » گفتهام كيش آنان در حال توسعه و رواج بود و بعلّت احترام روز افزونى كه نسبت بخاندان رسالت اظهار مىشد و نيز بنابر وضعى كه بعد از غلبهء مغول بر ايشان
هامش
( 1 ) - همين كتاب ، ج 4 ، ص 52 ببعد و بويژه ص 56 - 58 .