تنباكو چيست آفت برگ اميد * گلخن به از آن گلو كه اين دود كشيد
از تنباكو نفع توان داشت گمان * از دود اگر خانه توان كرد سپيد « 1 »
و شيخ على نقى كمرهيى « 2 » ( م 1060 ه ) از عالمان مشهور مذهبى صرف توتون را تحريم كرد و رسالهيى درين راه ترتيب داد بنام « فى حرمة التتن و شرب دخانه » « 3 » .
فلونيا و افيون و كوكنار هم ازينگونه سستى انگيزهاست كه سخن نيك و بد دربارهء آنها ميان گويندگان عهد روان بود . رضى الدين آرتيمانى خويگران بترياك ( ترياكيان ) را درين رباعى سخت بباد نكوهش گرفته و گفته است :
ترياكى اگر سينه كنى صد چاكش * از دل نرود خباثت امساكش
چون غنچهء ترياك سرافگنده بپيش * سر بر نكند تا نرسد ترياكش
بعضى از شاعران چنان بافيون و تركيبهاى افيونى گرفتار بودند كه همهء استعداد خود را در عشق به اين زهر قاتل مىباختند . دربارهء ميرزا ابو تراب بيگ فرقتى كه ترجمهء حالش را خواهيد ديد نوشتهاند كه « در آخر عمر شعر كم گفتى چرا كه فلونيا گذرا « 4 » شده بود و كيفيت افيون او را مغلوب خود ساخته » « 5 » . وى بگفتهء اوحدى بليانى در عرفات « هر روز چهل مثقال بلكه بيشتر فلونيا مىرساند ، لهذا شعلهء آتش طبعش فى الجمله فرونشسته كه از نهال فكرتش گل تازه سر برنزده » .
مخفى رشتى از ملا زمان امام قليخان حاكم فارس چندان در شرب كوكنار مبالغه مىكرد كه او را « كوكنارى » لقب داده بودند و او حتى در مجلس امام قليخان نمىتوانست از نوشيدن شربت كوكنار خوددارى كند . « 6 »
هامش
( 1 ) - تذكرهء نصرآبادى ، تهران 1317 ، ص 311 .
( 2 ) - او غير از على نقى كمرهيى ديگريست كه در شعر نقى تخلص مىكرد . بشرح حالش در همين جلد بنگريد .
( 3 ) - روضات الجنات ، ج 4 ، ص 382 - 383 .
( 4 ) - گذرا : مؤثر
( 5 ) - تذكرهء ميخانه ، تهران 1340 ، ص 413 .
( 6 ) - نتايج الافكار ، بمبئى 1336 ، ص 649 - 650 .