جان شكار نگرديد . پيشينيان ما بيهوده نگفتهاند كه : خوگرى بتر از عاشقى است !
در دوران صفوى تنها كسى از شاهان كه واقعا با استعمال افيون و فلونيا و شربت كوكنار مخالفت صريح مىكرد شاه عباس اول بود ، چنان كه پيش ازين گفتم .
وى بقدرى ازينگونه خوگريهاى زشت بيزار بود كه مىگفت « بمردم ترياكى و بىهنر مواجب نمىدهم » « 1 » .
اگرچه نوشيدن شراب با همه رواجى كه داشت ، گناهى شرعى شمرده مىشد ليكن حتى عالمان دين ممكن بود گاه عيبش را بهنرش ببخشند « 2 » . مثلا صدر الدين محمد دشتكى شيرازى پسر حكيم مشهور غياث الدين منصور دشتكى « 3 » در رسالهيى كه در ذمّ شراب و بنگ و غنا نوشته گفته است : انّ الخمر و ان كان فيها اثم كبير و لكن فيها منافع للنّاس كما حقّقنا حقيقة نفّعها . . . » « 4 » اما استعمال بنگ را به علت زيانآوريهاى بسيارش خطايى نابخشودنى دانسته است . وى در رسالهء ياد شده كه بسال 961 ه ، مقارن سلطنت شاه تهماسب صفوى تأليف كرده ، از قول پدرش غياث - الدين منصور ( م 948 ه ) توضيحاتى دربارهء حشيشة البنج ( گياه بنگ ) كه از بوتهء شاهدانهء برّى يا بستانى يا هندى گرفته مىشود ، داده و گفته است كه : اهل بطالت و درويشان و قلندران آن را صرف مىكنند و مىپندارند كه به يارى آن مىتوان به راستاى - تصوّف و شناخت - حق و ارتقاء بمقامات عارفان نائل شد . آنگاه نوشته است كه مردم عادت كردهاند آن را در مفرّحات به كار برند و شيوع آن بيشتر از شرابست و به همين سبب تازيان آن را شراب عجمان ( خمر الاعاجم ) نامند در صورتى كه در بلاد آنان
هامش
( 1 ) - زندگانى شاه عباس ، نصر اللّه فلسفى ، تهران چاپ دانشگاه ، ج 2 ص 272 .
( 2 ) -عيب مىجمله بگفتى هنرش نيز بگوى * نفى حكمت مكن از بهر دل عامى چندحافظ
( 3 ) - دربارهء او رجوع كنيد به همين جلد ، هنگام ذكر حكما
( 4 ) - روضات الجنات فى احوال العلماء و السادات ، ج 7 ، ص 189 .