و در سر راه شيوع كشت خشخاش از مصر تا بچين همهجا مورد استفاده قرار گرفت « 1 » .
در اثرهاى پزشكان و داروشناسان اسلامى استفاده از افيون در تهيهء بعضى معجونها و مفرّحها توصيه شده اما نه به قصد نشأه و « كيف » بلكه براى دارو و درمان ، و گمان مىرود كه استعمال آن در ايجاد لذت از مرده ريگهاى دورهء مغولان و مقارن همان زمانهايى باشد كه بنگ در ايران رائج شده بود ، چنان كه به كار بردن « عرق » از دوران تيمور ببعد در ايران متداول شده « 2 » و در عهد صفويان نيز به كار رفت .
مفرّحى كه از شيرهء كوكنار ( افيون ) با زعفران و دارچين و بعضى ادويهء ديگر بصورتهاى مختلف ترتيب مىداده و « ترياك » يا « مفرح افيونى » مىناميدهاند ، از عهد شاه تهماسب ببعد در ايران به كار برده مىشد . « كمفر » « 3 » جهانگرد و پزشك آلمانى سدهء هفدهم ميلادى دربارهء اين گونه تركيبها و طرز تهيهء آنها در ايران توضيحات سودمندى داده است . « 4 »
غير از اين مفرح جوشاندهيى نيز از كوكنار و بنگ و حشيش و بعضى ادويهء هندى فراهم مىآمده كه به « آب كوكنار » معروف بوده و آن هم از عهد شاه تهماسب به كار مىرفت و گروهى از رجال دربارى و متعيّنان بدان عادت داشتند « 5 » و جوشاندهء سكرآور وحشتناكى بود كه استعمال زائد از حد آن بمرگ منتهى مىشد .
تركيب ديگرى هم از همين قبيل وجود داشت كه به صورت « حبّ » فراهم مىآمد مانند حب فلونيا كه تركيبى بود از بنگ و حشيش و آن هم ايجاد سكر شديدى
هامش
( 1 ) - دربارهء افيون و چگونگى رواج آن در ايران رجوع شود به :Encyclopedie de I'Islam , novelle edition , Tome I , P . 251 - 252 , art . Afyun'par G . E . Dubler .( 2 ) - همين كتاب ج 4 ص 35 نقل از حافظ ابرو ، ذيل ظفرنامه ، ظبع پراگ ص 23 .
( 3 ) -Kaempfer( 4 ) - تاريخ سياسى و اجتماعى ايران از مرگ تيمور تا مرگ شاه عباس ، ص 328 - 329 .
( 5 ) - ايضا همان كتاب و همان صفحه .