و در عوض براى پيشگيرى از خريد و فروش ترياك مقرراتى وضع كرد « 1 » ، ولى همين كه آن پادشاه قوىپنجه روى در نقاب خاك كشيد ، هرگونه دار و گيرى در اينباره از ميان رفت و بازار خريد و فروش كوكنار و ترياك رواج گرفت و چنان كه تاورنيه « 2 » در سفرنامهء خود اشاره كرده است بعهد شاه عباس دوم چندين « كوكنارخانه » يعنى دكانهاى فروش و آشاميدن شربت كوكنار ، در اصفهان وجود داشت و نوشندگان آن شربت چنان مىشدند كه همچون ديوانگان مىخنديدند و حركتهاى شگفتآور مىكردند « 3 » .
در دوران پادشاهان اخير صفوى مركزهاى مهمى از بازرگانى افيون در ايران وجود داشت كه نه تنها در درون كشور فعاليت مىكرد بلكه مبداء صدور ترياك بقلمرو دولت عثمانى از يكسو و سرزمين هند از سويى ديگر ، نيز بود و از آن ميان يزد و اصفهان از همه بيشتر اهميت داشت « 4 » ، و صدور ترياك بهند باعث شده بود كه اين مخدر خطرناك در حوزهء فرمانروايى « مغول كبير » رواج و اثر بسيار حاصل كند و بسيارى از برگزيدگان آن را به كار برند « 5 » .
استعمال افيون و بنگ و چرس و حشيش بعد از دوران صفوى همچنان در ايران و كشورهاى مجاور ادامه يافت و پيشگيريهاى دولت ايران ميان سالهاى 1300 تا 1357 ه ش ، و حتى منع كشت خشخاش بمدتى محدود ، و مبارزهء سخت با تجارت آشكار و پنهان افيون و ديگر مادههاى مخدّر ، مانع خويگرى ايرانيان بدين بلاهاى
هامش
( 1 ) -Encyclopedie de l'Islam , N . E Vol . I , p . 252( 2 ) -Jean - Baptiste Tavernierجهانگرد فرانسوى ( 1689 - 1605 م )
( 3 ) - ترجمهء سفرنامهء تاورنيه ص 943 . نقل از تاريخ سياسى و اجتماعى ايران از مرگ تيمور تا مرگ شاه عباس ، ص 329 .
( 4 ) -Chardin , Voyages , Amsterdam , 1735 , III , 14 , 92 sqq . 58 , ; 67 , etc .آنسيكلوپدى اسلام ، طبع جديد ، ج 1 ص 252 .
( 5 ) - بنگريد به همين جلد ، ص 113 - 114 .