از مشروبها يا مخدرهاى ديگر كه در دوران اخلاف شيخ صفى الدين اردبيلى بسيار رواج داشت آب كوكنار يا شربت كوكنار و مفرّح افيونى و بنگ و حشيش و اين گونه زهرهاى جان شكار بود كه دربارهء آنها و چگونگى استعمالشان در جاى خود سخن خواهم گفت .
از سرگرميهاى ديگر اين دوران شكار بود كه از روزگاران كهن در ايران رواج داشت و در اين زمان از عهد شاه اسمعيل ببعد ميان پادشاهان و سپاهيان و متنفذان محلى بسيار متداول بود و بدين آهنگ يوز و باز و باشه و شاهين و چرغ و شنقار در دستگاههاى امارت تربيت و نگاهدارى مىشد « 1 » . بازيهايى نيز ، اصلا در ميدان نقش جهان اصفهان در حضور پادشاه و سفيران ، و بتقليد از آن در جايهاى ديگر انجام مىگرفت مانند بندبازى ، شعبدهبازى ، معركهگيرى ، كشتىگيرى و آتشبازى .
چوگانبازى « 2 » و تيراندازى كه با تشريفات خاص در ميدان نقشجهان انجام مىشد طبعا ويژهء سپاهيان بود و حكم تمرين جنگى آنان در روزگاران صلح داشت .
جشنهاى مذهبى و ملى در آن عهد كم نبود خاصه عيدهاى مذهبى شيعهء اثنى عشرى كه با اجراى سياست مذهبى صفويان ملازمه داشت و در آنها مجلسهاى شادى و ساز و سرور تشكيل مىيافت و چنان كه آشكارست هيچيك از آنها در زمانهاى بعد از رواج نيفتاد ، بويژه آيين سالروز ولادت امام دوازدهم ، و چون ايرانيان از روزگاران كهن همواره در انتظار چنين غايب منتظرى بوده و هستند از برگزاردن آيينهاى بسيار درين مورد دريغ نداشته و هر سال بر آيينهاى اين جشن افزودهاند .
دانستن اين نكته خالى از فايده نيست كه از جشنهاى عهد صفوى كه تاريخ
هامش
( 1 ) - بنگريد بفرمان شاه تهماسب بحكمران خراسان در پذيرايى از همايون پادشاه ، مجلهء يادگار سال 2 شمارهء 1 ص 19 .
( 2 ) - پيترو دلّاوالّه( Pietro della Valle )جهانگرد نامآور ايتاليايى دربارهء آيين چوگان زدن در ميدان نقشجهان و شكوه و جلال و برترى آن بر بازيهاى همانندى كه در اروپا مىشد شرحى جاذب دارد . بنگريد بتاريخ سياسى و اجتماعى ايران از مرگ تيمور تا مرگ شاه عباس ص 331 - 332 .