در عهد نادر با فتحهايى كه او كرده و خاصه با تصرف گنجينهء گوركانيان هند و آوردن زر و گوهر از آن سرزمين ثروت سرشارى بايران منتقل گرديد و جنگهاى پرهزينهء نادر را به خوبى ترميم كرد ، گذشته از آنچه سپاهيان او در قتل عام و غارت نابايستهء دهلى بچنگ آوردند ، خود نادر تنها از پيشكشهاى اميران و دولتيان هند از گوهرينه و نقدينه پيرامون پانزده كرور بهره يافت و اما غنيمتهاى ديگرى كه از هند به او رسيده و بايران انتقال يافته از 87500000 تا 30000000 ليرهء انگليسى برآورد شد و از آنجمله بود گوهرهاى تخت طاوس در قلعهء سرخ دهلى و الماس مشهور بكوه نور « 1 » .
سرگرميها ، جشنها و همگروهى « 2 » ها
ثروتهاى سرشار عهد صفوى و امنيت و آسايش نسبى كه از آغاز تا پايان آن دوران ، جز در بعضى فاصلههاى كوتاه ، ادامه داشت ، مايهء شيوع سرگرميها ، همگروهيها و وقت گذرانيهايى شد كه يا در آن دوره بوجود آمده و يا از مقولهء احياء و تجديد آيينهاى پيشين بود . از جملهء اين سرگرميها كه بويژه در اصفهان بسيار ديده مىشد گردآمدن مردم از طبقات مختلف در قهوهخانها و ميخانها و شربتخانها بوده است . در اين جايهاى آرامش و شادكامى همهء مردم از اهل ادب و هنر و تجارت و سوداگرى و سماع و شراب ، باهم وعدهء ديدار داشتند و حتى گاه ، شاه عباس با بزرگان درگاه يا با بعضى از سفيران در آنها حاضر مىشد . در اين جايهاى همگروهى شاهنامه - خوانان و داستانگزاران داستانهاى ملى ايران را براى حاضران روايت مىكردند و قصه خوانان و دفترنويسان برخى از آنها را تدوين مىنمودند و از اينرويست كه بسيارى از داستانهاى موجود ما ، از انواع مختلف ، تحرير شده و كتابت آن زمانست « 3 » .
نوازندگى و آوازخوانى ( گويندگى ) هم از ويژگيهاى اين مكانها بود و به همين
هامش
( 1 ) - تاريخ مفصل ايران ، عباس اقبال ، ص 728 .
( 2 ) - همگروهى : فراهم آمدن گروهى از مردم در يكجا ، اجتماع ، اجتماعات .
( 3 ) - دربارهء قهوهخانها از آنروى كه جاى ملاقات شاعران روزگار بود ، باز هم سخن خواهم گفت