هر زمان ميخواستند آتش جنگ بيفروزند خداوند آن را خاموش مينمود .
و
كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً
- الاسراء / 97 كنايه از كمى و زيادى آتش دوزخ است . و اما آيه :
فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ
- الحجر / 14 كه اگر بمعنى مصدر يا الذى باشد هر دو درست است .
بدانكه حرف - ما - اگر با كلمات بعدش به تقدير مصدر معنى شود حتما حرف است و گر نه اگر اسم باشد ضمير به آن بر ميگردد و همچنين اگر بگوئى - اريد - ان اخرج - كه به ضمير بر نميگردد و ضميرى هم بعدش نيست .
دوم : مَا - نافيه و اهل حجاز آن را مثل شرط به كار مىبرند .
ما هذا بَشَراً
- يوسف / 31 سوم : حرف - مَا - كه بر - آن و اخوات آن و - ربّ - و از اين گونه معانى و فعل داخل مىشود مثل :
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
- فاطر / 28 و
إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً
- آل عمران / 178 و
كَأَنَّما يُساقُونَ إِلَى الْمَوْتِ
- الانفال / 6 و
رُبَما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا
- الحج / 2 و همچنين در قلما و طالما كه گفتهاند به همين معنى است .
چهارم : ما - كه لفظ - اذ و حيث - را كه براى شرط است الزام آور مىكند يعنى قطعا چنان خواهد شد .