مذكور خواهد افتاد از همين فرقه ، و رسالات و كتب متعدد ديگر كه بجاى خود دربارهء آنها سخن خواهم گفت .
سلسلههاى بزرگ صوفيان
از سلسلههاى معروف صوفيه در اين عهد سلسلهء نقشبنديه يا « خواجگان » است . اين سلسله منسوبست به خواجه بهاء الدين نقشبند ( م 791 ه . ) كه نسب تعليمش بخواجه عبد الخالق غجدوانى و از او تا بشيخ ابو الحسن خارقانى مىرسيد و چون همهء مشايخ اين سلسله عنوان خواجه داشتند اصحاب طريقت مذكور بخواجگان مشهور شدند . از اين سلسله مشايخ مشهورى را در قرن نهم مىشناسيم مانند خواجه علاء الدين عطار و خواجه حسن عطار و خواجه محمد پارسا و خواجه ابو نصر پارسا و خواجه علاء الدين عجدوانى و خواجه نظام الدين خاموش و خواجه عبد اللّه امامى اصفهانى و سعد الدين كاشغرى و خواجه عبيد اللّه احرار و مولانا عبد الرحمن جامى . نقشبنديان بر مذهب سنتاند و به چند شعبه منقسم مىگردند .
صاحب طرايق كه در سياحتهاى خود ازين فرقه بسيار ديده بود گويد دستهيى از آنها ملامتيهاند و دستهيى ديگر از اهل سنت و جماعت و ملتزم به تمام الزامات شرعى ، و دستهء بسيار قليلى از آنان شيعهء اثنى عشرىاند « 1 » .
از سلسلههاى ديگر اين عهد كه مركز آن در هرات بود ، سلسلهء « خلوتيان » است كه نسب تعليمشان به شيخ محمد خلوتى و ازو به معروف كرخى مىرسيد . از مشاهير اين طايفه شيخ سيف الدين خلوتى ( م 783 ) مريد شيخ محمد خلوتى ، و بعد ازو ظهير الدين خلوتى ( م 800 ه . ) است « 2 »
از فرق ديگر صوفيه در اين عهد سلسلهء قادريه است كه هنوز هم از سلسلههاى مشهور تصوف شمرده مىشود و بيشتر در هند و عراق رواج دارد . مؤسس اين سلسله محيى الدين عبد القادر گيلانى از خاندانى مشهور در گيلان و از اهل قريه « نيف » در آن سامانست .
هامش
( 1 ) - طرائق الحقايق ج 2 ص 158 ، و نيز رجوع شود به نفحات الانس ، تهران ، ص 384 - 406 و به : زبدة المقامات چاپ هند .
( 2 ) - دربارهء آنها رجوع شود به طرائق ج 2 ص 163 164