و القاب ميمنت آيات خسر و حشمت قرين مزين شده برتبت از همه اشياء درگذشت . . . » « 1 » .
سياست صريح مؤسس سلسلهء صفوى در رسمى ساختن مذهب شيعه و سختگيرى شديد نسبت باهل سنت و حتى قتل و آزار آنان تا پايان حيات او ادامه داشت و مسلما يكى از علل تيرهشدن روابط او و دربار عثمانى كه بجنگ چالدران انجاميد همين بود و نيز جنگ و ستيز او با ازبكان و كشتارهايى كه بفرمان وى در ماوراء النهر رخ داد ، هم از نتايج همين طرفدارى صريح از شيعه و مخالفت سخت و خشونتآميز با اهل سنت بود . و بهرحال اقدامات مساعد وى در راه تقويت و ترويج تشيع عمل قاطعى در راه رسمى كردن اين مذهب در ايران بوده و نتايج سياسى و اجتماعى و علمى و ادبى خاصى را در اين سرزمين بهمراه داشته است كه طبعا بايد هنگام مطالعه و تحقيق دربارهء دوران صفوى از آن سخن گفت .
حروفيه « 2 »
هنگاميكه سخن از وضع دينى عهد تيمورى و وضع تشيع در آن دوران رود ذكر « فرقهء حروفيه » اهميت و مرتبهء خاصى پيدا مىكند . اين فرقه اگر چه در ايران دير نپاييد ليكن بعللى كه خواهيم گفت توانست دنبالهء وجود خود را در آسياى صغير تا بروزگار ما بكشاند ، و آن را بايد از نهضتهاى شگرف دين در تاريخ ايران بشمار آورد . مؤسس اين فرقه مرديست بنام فضل اللّه نصيحى استرابادى كه در نيمهء دوم قرن هشتم مىزيسته و تاريخ زندگانى او ، بسبب بغض معاندين و عدم توجهى
هامش
( 1 ) - حبيب السير ج 4 ص 467 ؛ و خلاصهيى از همين قول را نيز در احسن التواريخ روسلو ص 61 مىبينيم .
( 2 ) - دربارهء اصول عقايد فرقهء حروفيه و سرگذشت آنها رجوع كنيد به :Clement Huart : Textes Persans relatifs a la seste des Houroufis . Leyden , 1909 .Dr . Riza Tevfiq : Etude sur la religion des Houroufis , publiee dans l , cevre susmentionne a partir de p . 219 a 313 .از سعدى تا جامى ( ترجمهء ج 3 از تاريخ ادبيات ادوارد برون بدست آقاى على اصغر حكمت ) چاپ دوم از ص 505 تا 523 و از ص 657 تا 661
از ميان متون منسوب بحروفيه مخصوصا از منظومهء استوانامه يا اسكندرنامه در اينجا بيشتر استفاده شده است .
در مآخذ مذكور نام مآخذ متعدد ديگرى هم آمده است كه خواننده خود بدانها مراجعه خواهد كرد .