مقرون بترجمه دارد و حال آنكه مقدمهء آن با شيوهء عالى نثر منشيانه ترتيب يافته است .
كتاب ديگرى ازو بنام « قواعد الانشاء » ذكر كردهاند .
كتاب مناظر الانشاء همچنانكه گفتهام در آيين ترسل تأليف شده و در يك مقدمه و دو مقاله و يك خاتمه ترتيب يافته است . مقدمهء كتاب مخصوص است به بيان ماهيت علم انشاء و موضوع و فايدهء آن مربوط و معنونست به « فى بيان ماهية علم الانشاء و موضوعه و غايته و غيرها مما يتعلق به حصول المقصود » و مقالهء اول كه به چند « منظر » منقسم است داراى اين عنوانست : « فى تقسيم الكلام على طريق اهل الانشاء و شرائط الكلمات المستعملة فى الانشاء » و عنوان مقالهء دوم كه آن هم منقسم به چند منظر است چنين است : « فى بيان الاقسام و الاركان و شرائط ما يكتب الناس بعضهم الى بعض » و درين مقاله مخصوصا بمراسلات ديوانى بيشتر توجه شده است . در خاتمهء كتاب از « ماهيت خط و ضوابط آن » سخن مىرود . تقسيمات داخل مناظر اين كتاب متضمن اجزاء متعدد و حاوى اطلاعات دقيق و مشروح دربارهء مباحث بلاغت و فصاحت و قواعد ترسل و نظائر اين مطالب است . حاج خليفه در ذيل « مناظر الانشاء » آن را از « كتب نافعه » شمرده و صاحب آن را از « مشاهير » وصف كرده و گفته است كه ثروت و مالى عظيم داشته و احسانش از سرزمين هند به علماى روم و عجم مىرسيده است « 1 » .
عماد الدين محمود در انشاء فارسى شيوهء منشيانهء بسيار مبالغهآميز داشت بدين معنى كه در استعمال صنايع و به كار بردن لغات و تركيبات عربى زيادهروى بسيار مىكرد و در آرايش آنها بهر صنعت و زيور لفظى كه در دسترس ذهنش بود كوتاهى نداشت و به همين سبب عبارتهاى بلند مىنوشت و در آنها معانى باريك و گاهى كاملا شاعرانه مىگنجاند . اين همه تكلف ذهنى حاد و ذوقى وقاد مىخواست تا نويسنده را در مضايق سخن راهبرى كند و ويرا به بيراههء تجاوز از حد و رسم فصاحت و بلاغت نيفگند ، و خواجهء جهان صاحب چنين ذهن و هوش و ذوقى بود تا توانست با همهء تندرويها و مبالغهها منشآتى چنان استادانه و عالى پديد آورد و شايستهء همهء آن تعاريف و اوصاف
هامش
( 1 ) - كشف الظنون ، ستون 1833