و يك مثنوى عرفانى بنام كنوز الحقائق فى رموز الدقائق داشته كه در جواهر الاسرار خود ببعضى از ابيات آن استشهاد نموده و گفته است كه مثنوييى در مسائل عرفانيست ، و اينكه بعضى مانند حاجى خليفه آن را بنثر پنداشتهاند درست نيست .
از آثار منثور او يكى « ينبوع الاسرار فى نصايح الابرار » است به فارسى در اخلاق « 1 » كه چنان كه خود در مقدمهء آن گفته در نگارش آن از نصايح پادشاه عصر كسب فايده كرده است و اگر مقصود ازين پادشاه عصر ، چنان كه عقل حكم مىكند ، شاهرخ بن تيمور باشد ، بدين تقدير بايد كمال الدين آن را بعد از سفر هرات و درك حضور شاهرخ تأليف كرده باشد .
اثر معروف كمال الدين حسين كتاب « جواهر الاسرار و زواهر الانوار » اوست در شرح مثنوى مولوى كه بنام غياث الدين ابو الفتح شاه ملك از امراى ترك خوارزم تأليف كرد . اين كتاب مقدمهيى دارد در ده مقاله . مقالهء اول شامل ترجمهء حال سى و دو تن از پيشروان تصوفست كه از على بن ابى طالب آغاز و به نجم الدين كبرى ختم مىشود و سپس نسب خرقهء مولانا جلال الدين در آن شرح داده شده است .
مقالهء دوم اصطلاحات صوفيه است و در هشت مقالهء ديگر مباحثى از تصوف و عرفان و سپس سه دفتر اول مثنوى به ترتيب ابيات آن شرح شده است . شرح او همراهست با بحثهاى اثباتى و تمثيلات و ذكر حكايات و استشهاد بآيات و اخبار و ايراد اشعار از شاعران ، خاصه از خود چنان كه بسيارى از ابيات او از قصايد و غزلها و مثنويها و رباعيهاى وى در اين كتاب آمده است . انشاء كمال الدين در اين شرح بسيار شيوا و همراه با اسجاع و گاه با جملههاى موزون و بعبارت سادهتر نثر او مزجى است از شيوهء نويسندگى عارفان و منشيان به نحوى كه زيباييهاى معنوى آن - يك و آرايشهاى لفظى اين يك هر دو در آن ديده مىشود . از جواهر الاسرار نسخ متعدد در دستست و يك بار هم در هند چاپ شده .
هامش
( 1 ) - از اين كتاب نسخهيى بشمارهء 591 در كتابخانهء مجلس شوراى ملى محفوظست ، فهرست كتابخانهء مجلس شوراى ملى ، ج 3 ، حاشيهء ص 502