نظام شامى همين نظر را در تهذيب كتاب « بلوهر و بوذاسف » مىآورد . وى اين كتاب را از تحرير مصنوعى كه پيش ازو متداول بود ترتيب داد زيرا آن تحرير چنان با تكلف و تصنع ترتيب يافته بود كه فهم آن دشوار مينمود . نظام شامى كه تكلفهاى آن محرر را نمىپسنديد ، ضمن بدگويى از آن در مقدمهء تهذيب خود چنين نوشت : « امثال اين تكلفات بىمزه نزد سخنوران كامل و نقادان ماهر پوشيده نيست كه سماجتى « 1 » تمام دارد و تقيد بدان اطلاق مركب سخن را مانعى هرچه بيشتر است . . . » « 2 » .
نظر شامى را مىتوان نشانهء سرخوردگى نويسندگان پايان قرن هشتم و آغاز قرن نهم از زيادهرويهاى نويسندگان پيش از آنان در استفاده از صنايع و ديگر آرايش - هاى كلام دانست ، و اين نظر تقريبا تا پايان اين عهد همچنان به قوت خود باقى بود ، منتهى نفوذ زبان عربى در زبان فارسى بپايهيى رسيده بود كه ديگر حفظ سادگى انشاء و سلامت زبان اصيل فارسى حتى در آثار سادهء آن زمان هم ميسر نمىنمود ، و آنگهى مترسلان و منشيان دربارى ديگر هنوز بر مسندهاى خود نشسته بودند و در حفظ شيوهء اسلاف كوشش مىكردند و از ميان همان دسته است كه شرف الدين على يزدى ( م - 858 ه ) برخاست و با انشاء مزين خود ظفرنامهء شامى را با افزايش مطالبى بر آن تحرير كرد و كتابى پديد آورد كه سرمشق كار بيشتر منشيان عهد تيمورى بود و آن را نمونهء فصاحت و بلاغت مىدانستند « 3 » ولى انشاء شرف الدين در ظفرنامه از زيادهرويهايى كه در منشآت مصنوع قرن هشتم مىبينيم دورست و مىتوان اثرش را نسبت بتاريخ وصاف و مواهب الهى و نظاير آنها داراى شيوهء مصنوع معتدلى بشمار آورد .
سردستهء مترسلان اين زمان خواجهء جهان عماد الدين محمود گاوان ( م 886 ه ) در انشاء نثر مزين مصنوع باقصاى غايت كوشيده است و مجموعهء منشآتش بنام رياض الانشاء نشان از كوشش بىحسابش در اين راه مىدهد . منشآت ديگرى كه در اين
هامش
( 1 ) - سماجت : زشتى و قباحت .
( 2 ) - نقل از « از سعدى تا جامى » چاپ دوم ص 495
( 3 ) - تذكرهء دولتشاه ، ص 427