كاشغرى ( م 860 ه ) از مشايخ بزرگ طريقت خواجگان ( نقشبنديه ) درآمد « 1 » . اين سعد الدين كاشغرى در خدمت خواجه نظام الدين خاموش « 2 » و او در حضرت خواجه علاء الدين عطار « 3 » و او در ظل عنايت خواجه بهاء الدين محمد بخارى مشهور به نقشبند ( م 791 ه ) « 4 » تربيت يافته بود .
بعد از سعد الدين كاشغرى « 5 » جامى رشتهء ارادت جانشينش خواجه ناصر الدين عبيد اللّه احرار « 6 » را بر گردن نهاد و چهار بار ، دو بار در سمرقند و دو بار در خراسان با او ملاقات كرد و پيش و پس آن ملاقاتها با او مكاتبات و مراسلات بسيار داشت و در مصنفات منظوم و منثور خود بارها او را ستوده و استاد مخدوم خود خوانده است و در مرثيهء او تركيبى مشتمل بر هفت بند سرود . وفات خواجه عبيد اللّه احرار بسال 895 اتفاق افتاد و گورش در سمرقند زيارتگاهست . از وى چند اثر در عرفان بپارسى مانده است مثل تحفة الاحرار و رسالهء حورائيه شرح رباعى ابو سعيد ابو الخير و رسالهء كليات و چند رسالهء ديگر .
غير از خواجگان مذكور از پيشوايان نقشبندى ، جامى صوفى مشهور نقشبندى خواجه محمد پارسا ( م 822 ه ) را نيز آنگاه كه بعزم سفر حجاز از ولايت جام مىگذشت زيارت كرده و خود در نفحات الانس « 7 » نوشته است كه در اواخر جمادى الاولى يا جمادى الاخر سال 822 كه خواجه محمد پارسا از ولايت جام مىگذشت « پدر اين فقير با جمعى كثير از نيازمندان و مخلصان به قصد زيارت ايشان بيرون آمده بودند و هنوز عمر من
هامش
( 1 ) - دربارهء او رجوع شود به نفحات الانس ، چاپ تهران ص 403 - 405 .
( 2 ) - نفحات الانس ص 400 - 402 .
( 3 ) - نفحات الانس ص 389 - 392 .
( 4 ) - ايضا ص 384 - 389 .
( 5 ) - بعد از مرگ سعد الدين كاشغرى رابطهء جامى با خاندان او نگسست بدين معنى كه او يكى از دو دختر « خواجهء كلان » پسر سعد الدين كاشغرى را بزنى گرفت . دختر ديگر را فخر الدين على صفى بحبالهء نكاح درآورد . جامى از دختر خواجهء كلان چهار پسر آورد كه فقط يكى از آنان بنام خواجه ضياء الدين يوسف باقى ماند .
( 6 ) - نفحات الانس ص 406 - 413
( 7 ) - نفحات الانس ص 393 .