تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 238

مساهمون:

ص٢٣٨
كه از حدود قرن ششم تا دوران كاتبى همهء شاعران ، من باب هنرنمايى ، آن را تكرار مى نموده‌اند . از جملهء اين رديفهاى دشوار است : گل ، نرگس ، شكوفه ، بنفشه ، لاله ، بهار ، ريخته ، باد ، فتح ، گوهر ، برآورد ، دست ، قلم ، صبح و نظاير آنها . بهرحال كاتبى آثار گوناگون و كلياتى مركب از اجزاء متعدد دارد ، بدين شرح : 1 ) ديوان ، مركب از قصائدى در حمد بارى تعالى ، نعت پيغامبر ، ستايش استادش صاين الدين ، مدح تيمور و شاهرخ و ميرزا بايسنقر و ميرزا سلطان ابراهيم و سلطان خليل و بعضى از شاهان و امراى شروان و چند تن ديگر از مشاهير زمان . - غزلها كه در ديوان به ترتيب الفبائى قوافى منظم شده است ، مقطعات ، رباعيات و معميات . 2 ) خمسهء كاتبى كه مشتمل است بر گلشن ابرار بتقليد از مخزن الاسرار نظامى ؛ مجمع البحرين بتقليد از خورشيد و جمشيد سلمان ساوجى و هماى و همايون خواجو كه به دو بحر خوانده مىشود و اهلى شيرازى منظومهء معروف خود سحر حلال را بتقليد از همين منظومه و ده باب تجنيسات ساخته و در اين باب چنين گفته است :
كاتبى آويخت دو محكم كمان * كآمد در قبضهء رستم كم آن مجمع بحرين در آن داد كار * نسخهء تجنيس شد آن يادگار بازوى من ساخت دو آهن كمان * خم شده هر دو بيك آهنگم آن مجمع بحرين در افشان دو بحر * جامع تجنيس در اوزان دو بحر
مجمع البحرين مقدمه‌يى بنثر دارد و موضوع آن منظومه عشق عرفانى « ناظر » با « منظور » است و به همين جهت آن را ناظر و منظور هم گويند . - ديگر از مثنويهاى خمسهء كاتبى ده باب است متضمن حكايات و نصايح اخلاقى و كاتبى آن را به قصد تربيت پسرش « عنايت » نظم كرد . اين منظومه تقليدى است از بوستان سعدى و به وزن آن . - ديگر مثنوى « سىنامه » است كه به « محب و محبوب » هم مشهورست . اين منظومه تشكيل مىشود از سىنامه كه عاشق و معشوقى محب و محبوب نام به يكديگر نوشته‌اند . كاتبى در اين مثنوى از شاعران « ده‌نامه » گوى پيروى كرده ولى به « ده » اكتفا ننموده كار را به « سى » كشانيده است . - مثنوى ديگر از خمسهء كاتبى « كتاب دلرباى » است كه منظومه‌ييست عرفانى و شاعر آن را