كه نفوذ فرقههاى صوفيه ، خاصه مولويه در آسياى صغير ، كه سلاطين عثمانى خود از معتقدان آن بودهاند ، در اين ميان بفارسىدانى و فارسىخوانى شاهزادگان و شاهان عثمانى ، و بتبع آنان همهء درباريان و رجال دولتشان ياورى مىداد و مثنوى « حضرت مولانا » و آثار سعدى و حافظ و ديوانهاى شاعران بزرگ و كتابهاى مشهور ادب فارسى در دستگاههاى قدرت آنان دستبدست مىگشت و در كتابخانههاى متعددى كه ترتيب مىدادند جمع آورى و در قلمرو حكومت وسيعشان منتشر ميشد .
نامههاى فارسى سلاطين عثمانى از آغاز عهدشان ، و داشتن منشيان زبردست فارسى نويس از بدايت حال در دربار ، هم به خوبى نشان مىدهد كه اينان نه تنها در تملك آناطولى وارث سلاجقه بودهاند بلكه در نگاهداشت و اشاعهء زبان فارسى نيز كار آنانرا دنبال مينمودهاند . در ميان مجموعهء منشآت فريدون بيگ « 1 » چندين نامهء فارسى از اوايل عهد عثمانى داريم و از آن جمله است نامههايى كه ميان سلطان بايزيد اول ايلدرم ( سلطنت از 792 تا 805 هجرى ) و قرايوسف تركمان قراقويونلو ( 810 - 823 ه ) مبادله شده و هر دو به فارسى است ، و نيز نامههايى كه ميان بايزيد و سلطان احمد جلاير و چند نامهء ديگر ميان بايزيد و تيمور كه همگى به فارسى است مگر نخستين آنها كه چون از جانب تيمور به عربى تحرير شد جواب آن نيز به عربى است .
اخلاف ايلدرم هم بروش اسلاف رفتند و از آنان نيز نامههاى بسيار زيادى به فارسى بيادگار مانده و از آن جمله در منشآت فريدون بيگ مراسلاتى از سلطان محمد اول ( 805 - 824 ه ) و سلطان محمد دوم فاتح ( 855 - 886 ) و بايزيد دوم ( 886 - 918 ه ) داريم كه بشاهرخ تيمورى و قرايوسف تركمان قراقويونلو و اسكندر بن قرايوسف ( 823 - 839 ه ) و سلطان خليل شروانشاه و جهانشاه بن قرايوسف ( 839 - 872 ه ) و الغ بيگ بن شاهرخ و بايسنقر ابن شاهرخ و امير حسن بيگ آققويونلو معروف به اوزون حسن ( 872 - 882 ه . ) تا به شاه
هامش
( 1 ) - مجموعهء فريدون بيگ گردآوردهء يكى از منشيان عثمانى است بنام احمد فريدون توقيعى كه در قرن دهم هجرى مىزيسته و مجموعهء خود را از آثار منشيان بزرگ پيش از خود بسال 982 ترتيب داده است . اين مجموعه بسال 1858 در استانبول در دو مجلد چاپ شد .