كبير عليشير نوايى كه خود شاعرى بزرگ به زبان تركى و شاعرى متوسط به زبان فارسى ( با تخلص فانى ) بود ، تا بدانجا بمعاشرت با شاعران و اهل ادب رغبت داشت كه بسيارى از اموال خود را در اين راه صرف مىكرد و ما در ذكر احوال او و نيز در ذكر احوال عدهيى از شاعران كه در اين مجلد خواهيم آورد بدين معنى باز خواهيم خورد .
دوست و سرور امير عليشير ، آخرين پادشاه مقتدر تيمورى ، ميرزا سلطان حسين شخصا از مشوقان بسيار معروف ادب و ادباست و بهمت او هرات در پايان قرن نهم و چند سالى از اوايل قرن دهم ، بسيار و بيشتر از آنچه بود ، بمركزيت هنرى و ادبى و علمى شهرت يافت و مجمع عدهء زيادى از مشاهير عرفا و ادبا و شعرا گرديد و او « در رعايت سادات عظام و علماى اسلام و فضلاى روزگار و شعراى بلاغت شعار هرگز تغافل و اهمال ننمودى و در انجاح ملتمسات و وصول سيور غالات و انعامات اين زمرهء كريمه همواره احكام مطاعه مبذول فرمودى » و بسبب همين تشويق و ترغيب ، هرات در دوران سى و پنج سالهء حكمروايى او مجمع ادبا و علما و شعر او نويسندگان معروفى شد كه فهرست اسامى آنان را خواند مير بتفصيل در كتاب خود آورده است « 1 » و از ميان آنان مشاهيرى مانند كمال الدين عبد الرزاق صاحب مطلع السعدين و ابن حسام شاعر و مولانا يوسف بديعى معمائى و مولانا نور الدين عبد الرحمن جامى و كمال الدين عبد الواسع نظامى با خرزى صاحب منشآت معروف و امير خواند محمد صاحب روضة الصفا و مولانا كمال الدين حسين واعظ سبزوارى و سيفى شاعر و بنائى شاعر و آصفى شاعر و هاتفى شاعر و هلالى شاعر و زلالى شاعر و عدهء معتنى به ديگرى از اكابر عهد را ميتوان نام برد . بقول سام ميرزا در تحفهء سامى دوازده هزار تن از علما از خزانهء اين پادشاه ادب پرور وظيفه و راتبه داشتند و اين خود دليل روشنى است بر تجمع آن همه عالم و عارف و اديب و شاعر و هنرمند در خدمت او . سلطان حسين شخصا هم بنثر و نظم اشتغال خاطر داشت و وجود او و دوست و مشاور معروفش امير عليشير از اسباب عمدهء رواج شعر و ادب در پايان قرن نهم و علت شهرت مركز ادبى و هنرى معروف هرات در آن دوران گرديد كه بعدا در ايجاد مكتبهاى ادبى ايران و هند اثر آشكارى داشت .
هامش
( 1 ) - حبيب السير ج 4 ص 333 - 363