شارحان و تلخيصكنندگان و حاشيهنويسان بوده است « 1 » .
از جملهء كتابهاى معتبر لغت عربى بپارسى كه در اين عهد تأليف شده كنز اللغات است كه از زمان تدوين ببعد همواره مورد مراجعهء طالبان علوم ادبى عربى بوده است . مؤلف آن محمد بن عبد الخالق بن معروف معاصر كاركيا محمد پادشاه گيلان است . اين پادشاه محلى گيلان از سال 851 تا 883 ه حكومت مىكرد و صاحب كنز اللغات كتاب خود را باسم او و پسرش كاركيا ميرزا على ( مقتول بسال 911 بر دست برادر خود ) تأليف نموده و در اين راه از قرآن و اكثر كتابهاى لغت عربى و تفسير و حديث و فقه و طب استفاده كرده است . وى در آغاز هر باب بذكر مصادر مبادرت نموده و از بيان مشتقات آنها خوددارى كرده و بعد از ذكر مصادر بلغات غير مشتقه پرداخته است « 2 » .
از لغتنامههاى پارسى كه در اين عهد تأليف شده باشد ذكر نام منظومهء اداة الفضلا اثر قاضى خان بدر محمد دهلوى معروف به « دهاروال » در اينجا بمورد است . وى بعد از مطالعات طولانى در ديوانهاى اشعار پارسى و در لغتنامها منظومهء خود را بسال 822 ه بانجام رسانيد و آن را به قدر خان بن دلاور خان از امراى هند تقديم كرد « 3 » .
پيش از اين « 4 » ذكرى از يكى از لغتنامههاى فارسى بنام شرفنامهء « منيرى » « 5 » كردهام كه اگرچه مؤلف آن در قرن هشتم و نهم ميزيست ليكن ، چون تأليف كتاب در قرن مورد مطالعهء ما انجام گرفته اعادهء ذكر آن با توصيف بيشترى از آن دفتر در اينجا لازم به نظر مىآيد . مؤلف اين
هامش
( 1 ) - همين كتاب ج 3 ، ص 286
( 2 ) - دربارهء كنز اللغات رجوع كنيد به كشف الظنون بند 1518 و فهرست نسخ فارسى كتابخانهء موزهء بريتانيا تأليف ريو ؛ و فهرست نسخ خطى فارسى كتابخانهء ملى پاريس تأليف بلوشه ج 2 ، ص 178 - 182 كه حاوى شرح مستوفائى در معرفى كتابست ؛ و فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار تأليف ابن يوسف ج 2 ص 251 - 252 ؛ و فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ج 2 تأليف آقاى ع . منزوى ص 439 ؛ و مقدمهء كنز اللغات نسخ خطى و مطبوع .
( 3 ) - فهرست نسخ فارسى كتابخانهء موزهء بريتانيا ، ريو ص 491 ؛ فهرست بلوشه ، ج 2 ص 195 - 196
( 4 ) - همين كتاب ج 3 ص 287
( 5 ) - منيرى بضم اول و سكون ثانى و فتح ثالث