( م 871 ) به فارسى و شرح ناقص ديگرى از جلال الدين محمد بن احمد محلى ( م 864 ه ) و شرح ديگرى از احمد بن عثمان تركمان جوزجانى ( م 844 ه ) و شرح ديگرى از ابو محمد زين الدين عبد الرحمن بن ابى بكر بن العينى ( م 891 ه ) « 1 » .
چنان كه ديدهايد در علم منطق كار علماى قرن نهم چه در ايران و چه در خارج بشرح و تحشيه و شرح بر حاشيه و حاشيه بر شرح مجدد و امثال اين امور گذشته است . تنها فايدهيى كه در اين تكرارهاى پىدرپى وجود داشت پيدا كردن راههاى جديد در حل مشكلات و شبهات و يا رسيدن ببعضى نكات تازه در ابواب مختلف منطق بوده است كه اگر كسى بتواند آنها را با صبر و شكيبايى از يكايك اين تأليفات استخراج و مرتب و مبوّب كند بنتايج قابل ملاحظهيى خواهد رسيد .
رياضيات
مهمترين مركز علوم رياضى در اين دور سمرقند ، مستقر ميرزا الغ بيك پسر ميرزا شاهرخ است . وى از سال 812 ه بحكومت ماوراء النهر تعيين شد و تا سال فوت پدرش شاهرخ ( 850 ه ) در اين منصب باقى بود و از آن پس چنان كه مىدانيم دو سال و هشت ماه سلطنتى مقرون بمخالفت برادرزادهاش ميرزا علاء الدوله پسر ميرزا بايسنقر و پسرش ميرزا عبد اللطيف داشت و عاقبت بدست پسر مقيد و بفرمان او كشته شد ( 853 ه ) . اين پادشاهزادهء دانشدوست و دانشمند در مدت طولانى حكومت خود بر ماوراء - النهر و اقامت در شهر آباد سمرقند ، فرصت كافى براى تعلم علوم رياضى و استفاده از محضر چند دانشمند كه در آن شهر گرد آمده بودند ، براى ايجاد رصدخانه و تأليف زيج مشهور خود داشت . از اين دانشمندان كه ضمنا از جملهء مشاهير علماى قرن نهمند يكى صلاح الدين موسى مشهور به قاضىزادهء رومى و ديگرى علاء الدين على بن محمد القوشچى و ديگر غياث - الدين جمشيد بن مسعود كاشى و ديگر معين الدين كاشانى معلم عبد العلى بن محمد بيرجندى و خواهرزادهء غياث الدين جمشيد ، و ديگر جلال الدين اسطرلابى بودهاند . الغ بيك به يارى اين دستياران فاضل رصدخانهء سمرقند را در سال 823 ه تأسيس كرد و رصد ستارگان در اين مرصد تا سال 841 ادامه داشت . در اين ميان غياث الدين جمشيد درگذشت و نوشتهاند كه
هامش
( 1 ) - دربارهء تمام شروح شمسيه رجوع كنيد به كشف الظنون ستونهاى 1063 - 1064