تيمور نوشته و بسال 815 از اصفهان براى او فرستاده است . اين رساله به فارسى و در ده فصل است و در اين فصول از حكمت آفرينش و نخستين آفريده و موضوع تركيب جان و تن و معاد و فرشته و اهريمن و حساب و عقاب و مسألهء معراح و برخى مطالب ديگر از كلام سخن رفته است « 1 » . مير قصيدهء عينيهء ابن سينا را در كيفيت پيوند جان و تن مانند عدهيى ديگر از حكما شرح كرده است . دربارهء دو اثر ديگرش يعنى شرح مواقف ايجى و حاشيهء تجريد الكلام خواجه نصير پيش از اين در مجلد سوم سخن گفتهايم .
از عالمان بزرگ علم كلام كه در علوم ديگر شرعى و حكمت و تصوف نيز دست داشت ابن ابى جمهور شمس الدين محمد احسائى است كه در قرن نهم و چند سالى از آغاز قرن دهم هجرى بيشتر در گرگان و خراسان مىزيست . از آثار معروفش در راللئالى العماديه فى احاديث الفقهيه است كه بسال 899 در استراباد تأليف نمود . ديگر زاد المسافرين اوست كه در خراسان از تأليف آن فارغ شد و سپس بسال 878 شرحى بنام كشف البراهين بر آن نوشت .
ديگر المجلى فى مرآت المنجى در كلام و حكمت است و ديگر مناظراتى است كه با بعضى از فضلاى عهد خود در مشهد داشت « 2 » .
در اينجا ذكرى از ترجمهء كتاب الملل و النحل شهرستانى كه در اين عهد انجام يافته بىفايده نيست . كتاب مذكور را افضل الدين صدر تركهء اصفهانى بپارسى درآورده و نام اين ترجمه را « تنقيح الادلة و العلل » ناميده است .
بر عقائد عضديه ( از عضد الدين ايجى ) « 3 » در قرن نهم عدهيى از علماى كلام شروحى نوشتهاند كه از آن جمله است شرح علامه مير سيد شريف جرجانى ( م 816 ) و حاشيهء علاء الدين على طوسى ( م 887 ) بر آن ، و حاشيهء ديگرى كه محمد بن فرامرز معروف به ملاخسرو ( م 862 ه ) و احمد بن موسى معروف به خيالى متوفى بعد از سال 862 بر آن نوشتهاند . ملا جلال
هامش
( 1 ) - فهرست كتابخانه دانشگاه تهران ، ج 3 ص 266
( 2 ) - ايضا ص 625 - 627
( 3 ) - همين كتاب ، ج 3 ص 229 . متأسفانه در صفحهء مذكور از جلد سوم بين سطرهاى ششم و هفتم مقدارى مطلب مربوط به قاضى عضد الدين ايجى و كتابش « العقائد » ساقط شده است .