اوليا 2 ) در عبارات و آنچه متعلق بدانست 3 ) در فضائل قرآن و دعوات و اذكار 4 ) در مكارم اخلاق و فضائل انسانى 5 ) در اوصاف رديه و رذايل اخلاق 6 ) در آداب اهل سلطنت و امارت 7 ) در آنچه تعلق بازمنه و امكنه و البسه و اطعمه و اشربه دارد 8 ) در احاديث متفرقه ؛ و در پايان كتاب خود را بمرقع . درويشان مانند كرده است كه « هر پارهيى از جايى اندوخته و برشتهء مناسب بر يكديگر دوخته » شده باشد « 1 » .
علم كلام
چون از تفسيرهاى فارسى مذكور بگذريم ، دربارهء ديگر علوم شرعى خاصه حديث و فقه و فروع آنها حركت و نهضت قابل توجهى در جانب ايران ملاحظه نمىكنيم بلكه كارهاى اصلى اين دوران را در ابواب مذكور علماى آسياى صغير و شام و مصر و امثال آن نواحى انجام دادهاند . اما علم كلام ، خواه كلام شيعه و خواه كلام فرقههاى ديگر دور از توجه و علاقهء اهل آن زمان نبود ، با اين تبصره كه هر كار كه در اين دوران در زمينهء علم مذكور شده از قبيل حاشيه و شرح يا تأليفاتيست كه نسبت بآثار متقدمان در درجهء چندم از اهميت و اعتبار قرار مىگيرد .
از جملهء عالمان معروف شيعه كه آثارش محل اعتناء و استفادهء دانشمندان شيعى ايرانى در اين عهد و دورانهاى بعد از آن بود على بن محمد بن يونس العاملى ( م 877 ه ) است .
وى تأليفات متعدد در حديث و فقه و كلام داشت . از جملهء آنهاست كتاب « الصراط المستقيم الى مستحقى التقديم » كه مؤلف آن را به قصد اثبات امامت ائمهء اثنى عشر نوشته و پيش از مبحث امامت ساير مباحث علم كلام را در آن مطرح نموده و مورد تحقيق قرار داده است « 2 »
از عالمان بزرگ ديگر اين زمان بايد نخست علامه مير سيد شريف جرجانى را ياد كرد كه از مشاهير دانشمندان قرن هشتم است و تا چندسال از آغاز قرن نهم يعنى ( سال 816 ه ) زنده و از جملهء غنائمى بود كه تيمور بسمرقند كشانيد . ذكر او بتكرار در مجلد سوم از همين كتاب آمده و در اينجا بر كتابهاى سابقش در شعب مختلف علوم دو كتاب را مىافزاييم : يكى رسالهيى در فلسفه و كلام كه مير سيد شريف آن را در پاسخ پرسشهاى اسكندر بن عمر شيخ بن
هامش
( 1 ) - فهرست دانشگاه تهران ، ج 5 ص 1328 - 1332
( 2 ) - فهرست كتابخانهء مدرسهء سپهسالار ج 1 ص 275