حسين بن حسن جرجانى است كه از شيعيان آن عهد بوده و به همين سبب سعى كرده است تا تفسير خود را موافق اخبار اهل بيت بنويسد . جلاء الاذهان مقدمهيى در هفت فصل دربارهء مقدمات تفسير و بيان اطلاعاتى دربارهء قرآن و معانى آن دارد « 1 » . اين تفسير به « تفسير گازر » نيز مشهور است .
بر « انوار التنزيل و اسرار التأويل » قاضى بيضاوى ، علاوه بر حواشى و شروحى كه نوشتهاند و پيش ازين نام بردهايم « 2 » ، حاشيهء ديگرى به عربى از همين عهد داريم منسوب به شيخ عنايت اللّه بخارى « 3 » كه مقصود از تأليف آن حل بعضى از مشكلات تفسير بيضاوى است .
بر كتاب كشاف زمخشرى هم ميرسيد شريف جرجانى ( م 816 ) « 4 » حاشيهيى در آغاز اين عهد نوشته و اين حاشيه موقوفست بر شرح قسمتى از ابتداى كتاب مشهور جار اللّه .
سيد رسالهيى هم دارد در تفسير و توضيح لغات و مفردات قرآن به فارسى ساده كه به ترتيب سورههاى قرآن از سورهء فاتحه تا سورهء ناس مرتب گرديده است و نام آن « ترجمان القرآن » است . ترتيب سورهها در بعضى از نسخ اين كتاب عكس آنست كه نوشتهايم يعنى از سورهء ناس تا بسورهء بقره « 5 » . گويا سيد با توجهى كه بجنبهء درسى كتب خويش داشت اين كتاب را نيز براى مبتديان و متعلمان تأليف كرده باشد .
در پايان اين عهد مؤلف پركار پارسى نويس ، ملا حسين واعظ كاشفى ( م 910 ه ) چند تأليف در تفسير قرآن كريم دارد : نخست « جواهر التفسير لتحفة الامير » است كه بنام امير على شيرنوايى تأليف شده و مجلد اول آن بسال 890 بپايان رسيده و جلد دوم آن ناتمام مانده است . اهميت اين تفسير فارسى مخصوصا در اينست كه در مقدمهء آنكه به چهار « اصل »
هامش
( 1 ) - فهرست كتب خطى مدرسهء عالى سپهسالار ج 1 ص 101 - 105 ؛ و فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ج 1 ص 85 - 87
( 2 ) - رجوع كنيد به همين كتاب ، ج 3 ص 218
( 3 ) - فهرست مدرسهء سپهسالار ، ج 1 ص 113 - 114
( 4 ) - دربارهء او رجوع شود به همين كتاب ، ج 3 ص 291 - 292
( 5 ) - كشف الظنون ، استانبول ، بند 448 و 451 ؛ فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 1 ، ص 31 - 35