بعض فضائح الروافض
در اوايل نيمهء دوم قرن ششم كه بازار مناقشات مذهبى در بلاد ايران گرم بود ، مردى سنى كه در آغاز مذهب تشيع داشته و سپس ازين مذهب گرديده بود ، كتابى در طعن بر مذهب تشيع و ذكر مطاعنى براى پيروان اين مذهب نوشته بود بنام بعض فضائح الروافض . ذكر كلمهء « فضائح » در اينجا به آن سبب است كه در دورهء مناقشات مذهبى مسلمين هريك از فرق ميكوشيد تا موارد ضعف فرقههاى ديگر را بنابر نظر و طريقهء خود بجويد و آنگاه آنها را بزرگ و واژگونه كند و اگر لازم ميدانست پيرايههايى بر آنها ببندد و هريك از آن موارد را بعنوان فضيحت ( - رسوايى ) در كتابها معرفى كند . اينست كه در كتب مربوط بمذاهب اسلامى بذكر فضايح بسيار بازميخوريم و استعمال اين اصطلاح در مورد فوق تازه نيست . مؤلف كتاب كه بقول صاحب كتاب النقض اول شيعى بوده و بعد سنى و مجبّرى و مشبّهى گشته بود ، بعد از تغيير مذهب ، كه آن هم در آن روزگاران نظاير بسيار داشت ، در سال 555 كتاب خود را در ذكر فضائح روافض ( شيعه ) بپايان برده و در پايان كتاب خود گفته است : « و فرغت من هذا فى المحرم سنة خمس و خمسين و خمسمأته من الهجرة » « 1 » . مؤلف كتاب در شهر رى اقامت داشته « 2 » و كتاب خود را در عهد سلطنت سلطان محمد بن محمود سلجوقى ( 547 - 554 ) نوشته « 3 » و كتابى ديگر بنام تاريخ الايام و الانام نيز داشته است « 4 » ليكن در كتاب خود بذكر نام خويش نپرداخته و تنها در كتاب رياض العلما نام وى شهاب الدين تواريخى شافعى و از بنى مشاط بوده كه در رى توطن داشتهاند « 5 » .
هامش
( 1 ) - كتاب النقض ص 739 . آقاى سيد جلال الدين محدث بقرائنى در برابر نص مؤلف سال تأليف كتاب را متأخرتر از آنچه او گفته است تشخيص داده . درينباره رجوع شود به مقدمهء نقض و تعليقات آن ص 3
( 2 ) - كتاب النقض ص 2
( 3 ) - ايضا ص 7
( 4 ) - ايضا ص 105
( 5 ) - مقدمهء نقض و تعليقات آن ص 3