ابو الرشيد عبد الجليل بن ابو الحسين بن ابو الفضل قزوينى رازى از بزرگان وعاظ و علماء مذهبى شيعه در رى بوده و تأليفات ديگرى غير از كتاب مذكور داشته است مانند كتاب البراهين فى امامة امير المؤمنين ، كتاب السؤالات و الجوابات ، مفتاح التذكير ، كتاب تنزيه عائشة ، كه هر چهار را پيش از كتاب النقض نوشت . وى بنابر نقل رافعى در التدوين فى ذكر اخبار قزوين در سال 504 ولادت يافته و بعد از سال 585 درگذشته است « 1 » .
بعد از ربيع الاول سال 556 هجرى كه علماى شيعهء رى بوجود كتاب بعض فضائح الروافض اطلاع يافتند در جستجوى نسخهء آن بود . بعد از مدتى دراز يكى از بزرگان شيعه نسخهء اصل آن كتاب را بيافت و بشيخ عبد الجليل قزوينى رازى فرستاد و او از آن هنگام سرگرم تأليف كتاب النقض شده و آن را در سنين بعد از 556 و گويا در حدود 560 هجرى تمام كرده است . كتاب او بعد از تأليف به زودى مشهور شده و در روزگاران بعد همواره از مراجع مهم مؤلفان شيعه بوده است . اين كتاب نه تنها از حيث توضيح بسيارى از مبانى مذهب شيعه و تاريخ و اطلاعات مربوط برجال اين مذهب و علماء و شعرا و مراكز تعليم و تدريس و كتابخانهاى شيعه و امثال اين مسائل قابل كمال توجه و عنايت است ، بلكه از باب اشتمال بر بسيارى از اطلاعات مربوط بامور تاريخى و اجتماعى زمان از جملهء كتب بسيار مهم و درجهء اول فارسى محسوب مىشود چنان كه نظير آن را ازين حيث در ميان كتب فارسى كمتر ميتوان يافت . مؤلف درين كتاب هرجا قسمتى از قول صاحب كتاب بعض فضائح الروافض را نقل كرده و آنگاه برد آن پرداخته است . شيوهء نگارش عبد الجليل درين كتاب هم از جملهء وجوه امتياز آن شده است زيرا كتاب النقض با انشائى بسيار روان و پخته و در عين حال عالمانه و استوار و مستدلّ نوشته شده است . در پارهيى از موارد اين كتاب شيوهء بيان وعّاظ كه نثرى شبيه بنثر
هامش
( 1 ) - آقاى محدث در مقدمهء نقض و تعليقات آن ، تهران 1335 شمسى ، كليهء اقوال علما و مصنفين قديم و حديث را با توضيحات خود دربارهء احوال و آثار شيخ عبد الجليل گرد آورده است .
براى كسب اطلاع بيشتر به آن كتاب و همچنين بكتاب النقض چاپ آقاى محدث تهران 1331 شمسى كه در موارد متعددى اشاره باحوال و آثار نويسنده كتاب شده است ، مراجعه شود .